Gustaw I Waza - kalendarium życia

Dynastia:Wazów

Rodzice:Eryk Johansson i Cecylia Månsdotter

Urodzony:12 maja 1496 roku
na zamku Rydboholm
lub Lindholmen

Zmarł:29 września 1560 roku
w Sztokholmie

Rodzice Ojciec Gustawa Erik Johansson był przedstawicielem drobnej szlachty, a dzięki posiadaniu majątku Rydboholm oraz pełnieniu funkcji sędziego w powiatach Danderyd i Rydbo zbudował silną pozycję lokalną. Zachowane źródła opisują go jednoznacznie negatywnie – jako człowieka gwałtownego, wybuchowego, butnego i o ograniczonych horyzontach. [więcej]

12 maja 1496 Gustaw I Waza urodził się w dzień Wniebowstąpienia Pańskiego prawdopodobnie w 1496 roku. Miejscowość Rydboholm w parafii Ostra Ryd, kilka mil na północny wschód od Sztokholmu, była zapewne miejscem jego urodzenia. [więcej]

Edukacja Dostępne źródła starają się wykreować obraz Gustawa Wazy jako człowieka, który odebrał solidne i wszechstronne wykształcenie. Rzekomo przyszły król Szwecji studiował w Uppsali przez pięć lat (od 1509 r.) pod okiem dwóch nauczycieli (Henrika Sledhorna i Mattsa Erikssona). [więcej]

1514 W 1514 roku Gustaw Waza trafił na dwór regenta Stena Sture, co najprawdopodobniej wynikało z więzów rodzinnych (żona regenta była przyrodnią siostrą matki Gustawa). To środowisko, pełne przemocy i bezpośrednich konfrontacji, stanowiło kolejną szkołę życia dla przyszłego króla. [więcej]

1514 Na dworze regenta Stena Sture mentorem Gustawa Wazy stał się Hemming Gadh, postać o niezwykle bogatym doświadczeniu politycznym zdobytym między innymi w kurii rzymskiej. [więcej]

1517 W 1517 roku Gustaw I Waza został oskarżony o współudział w napadzie na członka rady państwa Pedera Turessona (Bielke). [więcej]

1517 W 1517 roku pod Sztokholmem Gustaw Waza uczestniczył w walkach z wojskami Chrystiana II. [więcej]

Lipiec 1518 W lipcu 1518 roku Gustaw Waza uczestniczył w bitwie z wojskami Chrystiana II pod Brännkyrką. Dowodził rzekomo główną chorągwią, idącą na czele zwycięskich sił szwedzkich. [więcej]

Sierpień 1518 Po bitwie pod Brännkyrką doszło do zawarcia tymczasowego zawieszenia broni między Chrystianem II a Stenem Sturem. W ramach ustaleń pokojowych obie strony wymieniły zakładników – wśród nich znalazł się Gustaw Waza wraz ze swoim mentorem Hemmingiem Gadhem. Król Danii złamał jednak ustalenia rozejmu. Nie pojawiwszy się w umówionym miejscu, kazał siłą zabrać zakładników na swój okręt i wywieźć ich do Kopenhagi. [więcej]

Jesień 1518 W Danii Gustaw Waza został osadzony w zamku Kalø na Jutlandii pod opieką Erika Eriksena (Bannera), gdzie cieszył się względną swobodą, mimo ograniczeń narzuconych przez słowo honoru. [więcej]

30 września 1519 Po pobycie w zamku Kalø Gustaw Waza zdecydował się na ryzykowną ucieczkę, której dokładny przebieg pozostaje niejasny i obrosły legendami. 30 września 1519 roku dotarł bezpiecznie do Lubeki, gdzie konsekwentnie podkreślał, że nie jest dezerterem, lecz bezprawnie porwanym zakładnikiem. [więcej]

Jesień 1519 Dzięki konfliktowi z Danią Lubeka życzliwie patrzyła na szwedzkie dążenia niepodległościowe, co czyniło z miasta idealne schronienie dla Gustawa Wazy. Wykazał się on sprytem, szybko zabezpieczając sobie list żelazny od władz miasta. Kluczowym jego protektorem został Markus Helmstede - faktor regenta Stena Sturego. [więcej]

Jesień 1519 Jesienią 1519 roku Chrystian II intensywnie zbroił się przeciwko Szwecji. Przebywający wówczas w Lubece Gustaw Waza z rosnącym niepokojem śledził te wydarzenia, zdając sobie sprawę, że pętla wokół Stena Sture i jego własnego środowiska zaciska się. [więcej]

Marzec 1520 Sytuacja uległa dramatycznemu zaostrzeniu, gdy na drzwiach kościołów zawisła papieska bulla nakładająca klątwę na Stena Sture, a w marcu 1520 roku do miasta dotarły wieści o jego śmierci i zwycięstwie Chrystiana II. Mimo to szwedzki opór trwał – Sztokholm pod wodzą Kristiny Gyllenstierny oraz inne zamki wciąż stawiały czoła najeźdźcom. Gustaw Waza rozpoczął starania o pozyskanie pomocy Lubeki dla szwedzkiej sprawy. [więcej]

31 maja 1520 W tej nowej sytuacji politycznej Gustaw Waza uznał, że jego obecność w Lubece stała się zbędna, a dalszy pobyt zagraża jego bezpieczeństwu. Zdecydował się na powrót do kraju, by dołączyć do powstańców. W tym celu wsiadł na pokład szkuty „Der Rabe” płynącej z Warnemünde i 31 maja 1520 roku został wysadzony na ląd w zatoce Stensó, nieopodal wciąż broniącego się Kalmaru. [więcej]

Czerwiec 1520 Według relacji Pedera Svarta Gustawowi Wazie udało się przedrzeć do obleganego Kalmaru. Miał tam próbować zagrzewać do walki niemieckich zaciężnych i mieszczan, lecz spotkał się z tak wrogim przyjęciem – łącznie z groźbami śmierci – że musiał czym prędzej uciekać dalej w głąb Smalandii. [więcej]

Czerwiec 1520 Próby ostrzegania ludności Smalandii przed rządami Chrystiana II, które podejmował Gustaw Waza, kończyły się fiaskiem – chłopstwo reagowało wrogością, a w stronę przybysza niejednokrotnie wymierzano broń. [więcej]

Październik 1520 W październiku 1520 roku Gustaw Waza odwiedził Bengta Erikssona z Skalsnas, który posiadał list żelazny od Chrystiana II i zamierzał udać się na listopadową koronację do Sztokholmu. Namawiał on Gustawa Wazę, by dołączył do niego, lecz ten ostatni, pamiętając własne doświadczenia z listami żelaznymi duńskiego króla, odrzucił tę propozycję i stanowczo zaprotestował. [więcej]

Październik 1520 Po opuszczeniu Skalsnas Gustaw Waza udał się do rodzinnej posiadłości Ravsnäs, gdzie zaopatrzył się w niezbędne zasoby. W klasztorze w Mariefred odbył rozmowę z arcybiskupem Jakobem Ulvssonem, który namawiał go do wyjazdu na koronację do Sztokholmu. [więcej]

4 listopada 1520 W czasie gdy Gustaw Eriksson przebywał w Ravsnäs, Sztokholm stał się areną uroczystości koronacyjnych Chrystiana II. Król ogłosił szeroką amnestię dla byłych wrogów, a 4 listopada 1520 roku w kościele Storkyrkan przyjął koronę z rąk arcybiskupa Gustava Trolle. Atmosfera podczas uroczystości była jednak napięta – król publicznie wyróżnił jedynie duńskich i niemieckich dowódców, całkowicie pomijając szwedzką szlachtę, co uznano za wielką zniewagę. [więcej]

8–9 listopada 1520 Czwartego dnia uroczystości koronacyjnych, gdy szwedzka rada państwa obradowała z Chrystianem II, atmosfera nagle się zmieniła – zamek został zamknięty, a zgromadzonym odczytano listę oskarżeń. 8 i 9 listopada 1520 roku na głównym rynku w Sztokholmie dokonała się tzw. krwawa łaźnia sztokholmska, czyli rzeź zaproszonych na koronację możnowładców, stronników byłego regenta Stena Sture Młodszego. W wyniku egzekucji straciło życie około 85 przedstawicieli Kościoła, szlachty i mieszczan; w tym ojciec Gustawa Wazy, szwagier oraz dalsi kuzyni. [więcej]

Listopad 1520 „Krwawa łaźnia” w Sztokholmie stała się dla przebywającego w Rävsnäs Gustawa Wazy osobistą tragedią – stracił nie tylko rodzinę, ale i cały majątek, który przejęła Korona. Wydarzenia te potwierdziły jego najgorsze obawy co do intencji Chrystiana II i zmusiły go do natychmiastowej ucieczki w obliczu bezpośredniego zagrożenia życia. [więcej]

Listopad 1520 Jeszcze w listopadzie 1520 roku podczas pobytu w Sztokholmie Chrystian II ogłosił ambitny plan utworzenia skandynawskiej kompanii handlowej. [więcej]

Listopad 1520 Pod koniec listopada 1520 roku zmuszony do ucieczki z Rävsnäs Gustaw Waza w chłopskim przebraniu wyruszył w stronę prowincji Dalarna. Podczas podróży o mało nie utonął po załamaniu się lodu podczas przeprawy promowej w miejscowości Vika, co zmusiło go do nocnego suszenia odzieży w chacie przewoźnika. [więcej]

Grudzień 1520 W Ornäs Gustaw Waza początkowo znalazł schronienie u Arenta Perssona, jednak gospodarz postanowił wydać go królewskiemu wójtowi Bengtowi Brunssonowi. Dzięki czujności i szybkiej pomocy żony gospodarza Barbro Stigsdotter Gustaw Waza zdołał zbiec w stronę Svärdsjö. [więcej]

Grudzień 1520 Po tygodniowym odpoczynku na plebanii w Svärdsjö Gustaw Waza ruszył na zachód do Rättviku. Tam podczas spotkania z lokalnymi chłopami otwarcie opowiedział o duńskiej tyranii. [więcej]

Grudzień 1520 Podczas pobytu w Rättviku wiadomość o obecności Gustawa Wazy dotarła do królewskiego wójta w Västerås Henrika von Melena, który nakazał jego schwytanie lub skrytobójcze zamordowanie. Zamach się jednak nie udał dzięki interwencji Rasmusa Jutlandczyka. [więcej]

Boże Narodzenie 1520 W okresie świąt Bożego Narodzenia Gustaw Waza podjął próbę pozyskania poparcia, zwołując chłopów na ting w Mora. Przedstawił im brutalną rzeczywistość duńskich rządów pod wodzą wójta Jósse Erikssona i zaproponował objęcie dowództwa w nowym powstaniu. Jego apel nie spotkał się jednak z entuzjazmem – mieszkańcy Mora zażądali, aby natychmiast opuścił miejscowość. [więcej]

Styczeń 1521 Chrystian II, opuszczając Szwecję, zostawił władzę w rękach Rady Państwa, której trzon stanowił „biskupi kwartet”. Jednak faktyczne rządy sprawowali duńscy i niemieccy wójtowie obsadzający zamki. System ten szybko zaczął się chwiać z powodu braku funduszy i konfliktów wewnątrz rady, co sprzyjało rosnącej śmiałości rebeliantów oraz umożliwiło Gustawowi Wazie skuteczne organizowanie oporu. [więcej]

Styczeń 1521 W styczniu 1521 roku w Smalandii zaczęły się pojawiać zamieszki. Bezpośrednim impulsem stały się odczytane w Nowy Rok listy Chrystiana II, nakazujące chłopom natychmiastowe rozbrojenie oraz zapłacenie nowego specjalnego podatku na pokrycie długów monarchy. [więcej]

Styczeń 1521 W obliczu odrzucenia przez mieszkańców Mora Gustaw Waza zdecydował się na ucieczkę w stronę Norwegii, podążając przez Limę w kierunku Sälenfjällen. Podróżował w trudnych zimowych warunkach. W tym samym czasie sytuacja w Dalarna uległa radykalnej zmianie. Dotarły tam wieści o objeździe po Szwecji brutalnego króla Chrystiana II, który w ramach swoich rządów nakazywał wznoszenie szubienic przy każdej wsi. [więcej]

Styczeń 1521 Relacje uciekiniera z Upplandu o okrucieństwach Chrystiana II tak bardzo poruszyły mieszkańców Dalarna, że wysłali oni grupę pościgową dowodzoną przez niejakiego Engelbrekta, aby odnaleźć Gustawa Wazę. Dogonili go w parafii Lima i błagali o powrót, obiecując mu pełne wsparcie i posłuszeństwo. [więcej]

Luty 1521 W lutym 1521 roku w Smalandii powstanie przybrało na sile, zyskując przywódców w osobach Johana i Klasa Kyle’ów oraz zamożnego chłopa Mansa Dussa. Ruch miał charakter gwałtowny: wójtowie królewscy byli zabijani lub porywani, a ściągnięte przez nich podatki i zgromadzone zapasy przejmowane przez powstańców. Mimo energicznych prób stłumienia buntu przez Sörena Norby’ego, do marca 1521 roku ludzie Chrystiana II utracili kontrolę nad większością Smalandii oraz okręgiem Kalmaru. [więcej]

Luty 1521 W lutym 1521 roku w Dalarna Gustaw Waza, zjednoczony z powracającymi z pościgu ludźmi z Mora, nie był już samotnym zbiegiem, lecz liderem rodzącego się powstania. [więcej]

Marzec 1521 Po powrocie Gustawa Wazy do Mora mieszkańcy prowincji Dalarna uznali go za swojego przywódcę, wybierając na namiestnika i przydzielając mu osobistą ochronę. [więcej]

Marzec 1521 W marcu 1521 roku Gustaw I Waza stanął na czele powstania, dając sygnał do narodowego zrywu przeciwko duńskiej dominacji. [więcej]

Kwiecień 1521 Powstanie zaczęło nabierać rozmachu, gdy Gustaw Waza skierował swoich agitatorów do kolejnych regionów górniczych. Kluczowym momentem okazało się odparcie sił Chrystiana II, które wysłano w celu stłumienia buntu. Zmuszenie duńskich oddziałów do odwrotu nie tylko otworzyło drogę do dalszych działań powstańczych, ale także stało się istotnym triumfem psychologicznym. [więcej]

Kwiecień 1521 Peder Svart w swojej kronice zawarł barwną anegdotę, która doskonale oddaje ducha oporu mieszkańców Dalarny. Kiedy duński biskup Jens Beldenak, dowodzący wojskami królewskimi pod Brunnbäck, usłyszał o rzekomych dwudziestu tysiącach powstańców, zapytał z niedowierzaniem, jak w ogóle można wyżywić taką armię? Gdy dowiedział się, że chłopi zadowalają się jedynie wodą i chlebem z kory brzozowej, miał skwitować sytuację słowami: „Kogoś, kto pije wodę i je drewno, nie pokona diabeł, a co dopiero człowiek. Odjeżdżamy stąd natychmiast”. [więcej]

Kwiecień 1521 W tym czasie wyszło na jaw, że Gustaw Waza jest specyficznym typem przywódcy. Choć Peder Svart kreuje go na postać centralną i nieomylną, fakty wskazują, że Gustaw nie był typem wodza, który osobiście prowadzi żołnierzy do ataku w ogniu walki. Dowodzenie większymi operacjami zlecał doświadczonym wojownikom, takim jak Lars Olsson czy Lasse Eriksson. [więcej]

Kwiecień 1521 W walkach toczonych w czasie powstania Gustaw Waza był dowódcą bardzo ostrożnym, który rzadko ryzykował osobisty udział w bezpośrednich starciach. Wyjątkiem były wydarzenia pod koniec kwietnia w Västerås. Choć miasto zostało zdobyte, Gustaw był głęboko niezadowolony z postawy swoich ludzi, którzy zamiast doprowadzić walkę do końca, rzucili się do plądrowania piwnic. Widząc, że żołnierze tracą dyscyplinę w oparach alkoholu, postanowił osobiście dać im przykład. Ruszył od karczmy do karczmy, a nawet do katedry, własnym tasakiem rozbijając obręcze w beczkach z winem i piwem. [więcej]

Maj 1521 Potyczka pod Västerås okazała się pierwszym istotnym sukcesem militarnym powstańców. Zajęcie miasta umożliwiło Gustawowi Wazie dokonywanie zdecydowanych wypadów i rozszerzanie fali rewolty. Jego rosnąca pewność siebie była widoczna w korespondencji. W listach pisanych na początku maja oficjalnie tytułował się już namiestnikiem Kopparbergu, Silvbergu, Jarnbergu i prostych ludzi z Dalarna, Halsinglandu, Gastrikslandu, Norrlandu i całego Rumbolandu. [więcej]

Czerwiec 1521 W czerwcu 1521 roku w Sztokholmie członkowie Rady Królewskiej aresztowali Didrika Slaghecka, a arcybiskupa powołali na stanowisko regenta. [więcej]

Lipiec 1521 Gdy prowincja Götaland przeszła na stronę powstania, nie stało się to jedynie za sprawą geniuszu Gustawa Wazy. W Smalandii płomień buntu zapłonął jeszcze zanim Gustaw zebrał swoje oddziały na błoniach Mora. Już w marcu mieszkańcy tej prowincji własnymi siłami oczyścili swój region z duńskich garnizonów i stronników Chrystiana. Podobnie rzecz się miała w zachodniej Szwecji – tamtejsze społeczności wywalczyły sobie wolność samodzielnie, nie czekając na przybycie zewnętrznego wyzwoliciela. [więcej]

2 czerwca 1521 Żądania Chrystiana II rozbrojenia chłopów i nałożenia nowych podatków zostały przyjęte w Västergötland z głęboką niechęcią. Region ten wciąż jeszcze pamiętał zgliszcza i pożary z poprzedniej zimy. 2 czerwca 1521 roku na landstingu w Skara, mieście zajętym zbrojnie przez ludzi Nilsa Olssona, chłopi z Västergötland z otwartą drwiną odrzucili wezwania Ture Jönssona do wsparcia sprawy królewskiej – argumentowali z ironią, że przecież ludzie króla Chrystiana II sami niedawno odebrali im „ich kusze i szpady”, więc czym mieliby walczyć? Podczas obrad cała prowincja ostatecznie zerwała z chwiejącą się władzą duńską, obierając Nilsa Olssona swoim namiestnikiem. [więcej]

23 czerwca 1521 Około 23 czerwca 1521 roku cały region położony na północ od jeziora Mälaren znalazł się w rękach ludzi Gustawa Wazy. [więcej]

25 lipca 1521 25 lipca 1521 roku biskup Linköping Hans Brask i Gustaw Waza zawarli pisemną umowę. Gwarantowała ona hierarsze Kościoła utrzymanie silnych wpływów w Östergötlandzie, podczas gdy Gustaw otrzymał w zamian upragnioną swobodę działań w prowincji. [więcej]

24 sierpnia 1521 24 sierpnia 1521 roku w Vadstenie Gustaw I Waza został wybrany regentem Szwecji. [więcej]

Wrzesień 1521 Ciągłe rozszerzanie się powstania oraz formalny wybór Gustawa Wazy na naczelnika państwa wywołały polityczne trzęsienie ziemi w Szwecji. Wielu dotychczasowych wielmożów, dostrzegając wiatr zmian, zaczęło otwarcie deklarować swoje poparcie dla nowego przywódcy. Ci zaś, którzy zbyt głęboko zaangażowali się w sprawę Chrystiana II, musieli mierzyć się z brutalną rzeczywistością: część z nich straciła życie w chaosie przemian, inni zaś, szukając ocalenia, pospiesznie ratowali się ucieczką do Danii. [więcej]

Październik 1521 Mimo politycznych sukcesów przed Gustawem Wazą stało fundamentalne wyzwanie militarne. Wszystkie kluczowe zamki i obwarowane miasta pozostawały w rękach sojuszników króla Chrystiana II, a jego flota niepodzielnie panowała na Bałtyku. Chłopi, świetni w walce o własne zagrody, okazywali się bezradni wobec murów Sztokholmu czy Kalmaru, a próby szturmowania nowoczesnych fortyfikacji kończyły się zazwyczaj masakrą. Gustaw Waza musiał zatem stworzyć siły zdolne do systematycznego prowadzenia wojny podjazdowej i oblężniczej. Fundamentem nowopowstałej armii stali się niemieccy żołnierze zaciężni. U boku Niemców stanęła szwedzka jazda szlachecka, zahartowana w poprzednich latach duńskich najazdów, oraz zaciężna piechota, rekrutowana za żołd. Strategia ta zaczęła przynosić efekty: późną jesienią 1521 roku kapitulował zamek w Nyköping, a na początku stycznia 1522 roku padło Örebro. [więcej]

Grudzień 1521 Tuż przed Bożym Narodzeniem 1521 roku wojskom Gustawa Wazy udało się przejąć zamek w Stegeborgu. Twierdza skapitulowała dosłownie na kilka dni przed wpłynięciem do zatoki Slätbaken duńskiej eskadry, która miała przyjść z odsieczą. Dowódca twierdzy Berend von Melen, który po kapitulacji zmienił front, szybko stał się zaufanym człowiekiem Gustawa Wazy. [więcej]

Styczeń 1522 W styczniu 1522 roku Gustaw Waza wraz ze swoim otoczeniem musiał stawić czoła gorzkiej rzeczywistości: bez przełamania duńskiej dominacji na morzu zdobycie pozostających w rękach wroga twierdz było skazane na niepowodzenie. [więcej]

Wiosna 1522 Wiosną 1522 roku Gustaw Waza i przedstawiciele Lubeki nawiązali ścisłą współpracę wojskową i polityczną. Regentowi niezwykle przydały się dawne kontakty, jakie nawiązał podczas swojego wygnania w tym hanzeatyckim mieście. Wypracowana umowa była dla powstańców strategicznym przełomem: w zamian za zwolnienie Lubeki z ceł Szwecja otrzymała tak niezbędne okręty, żołnierzy oraz ciężką artylerię, której brak dotkliwie odczuwano podczas oblężeń. [więcej]

Jesień 1522 Jesienią 1522 roku Gustaw Waza i Berend von Melen opracowali ambitną ofensywę, której celem było zdobycie Skanii oraz pozostałych wschodnich prowincji duńskich. [więcej]

Styczeń 1523 W styczniu 1523 roku główne siły Gustawa Wazy skoncentrowały się pod Markarydem, lecz ich marsz stanął w miejscu na kilka długich tygodni. Postępy skutecznie blokowały nietypowe o tej porze roku powodzie oraz brak przetartych szlaków. [więcej]

Wiosna 1523 Wiosną 1523 roku Berend von Melen kontynuował kampanię, wykorzystując zdobyte wcześniej przyczółki do dalszego nękania duńskich posiadłości. Sukces, jakim było zajęcie prowincji Blekinge, skłonił go do wywierania presji na Gustawa Wazę, by ten rozszerzył działania zbrojne. Powstańcze oddziały zgodnie z jego planem opanowały północną część Bohuslänu – znaną jako Viken – oraz przeprowadziły błyskawiczny i skuteczny wypad na Oslo. Choć zdobycie tych terenów ożywiło nadzieje regenta na ponowne uderzenie w samo serce Skanii, ostatecznie plany te nie doczekały się realizacji. Pod koniec kwietnia von Melen zdecydował się na dyplomatyczny krok, podpisując zawieszenie broni z czołowymi przedstawicielami skańskiej szlachty, co przyniosło chwilowe wyciszenie walk na południowych rubieżach. Powodem nagłego zahamowania działań na południu były dramatyczne wydarzenia, jakie rozegrały się w samej Danii. Już w styczniu 1523 roku szlachta jutlandzka od dawna skonfliktowana z królem Chrystianem II otwarcie wypowiedziała mu posłuszeństwo. [więcej]

Kwiecień 1523 W kwietniu 1523 roku podczas landstingu w Tuna Gustaw Waza doprowadził do sformułowania listu do króla Chrystiana II, w którym zawarł nie tylko formalne wypowiedzenie posłuszeństwa, ale też surowy akt oskarżenia, wyliczający liczne zbrodnie monarchy sprzeczne z nauką chrześcijańską. [więcej]

Czerwiec 1523 Na początku czerwca 1523 roku wystosowano wezwanie na zjazd w Strängnäs. Choć w oficjalnym piśmie nie wskazano tematów, które miały zostać poddane pod dyskusję, dla wtajemniczonych było jasne, że nadchodzi czas rozliczeń. Stawką rozmów miały być relacje z Lubeką, kwestie spornych przywilejów handlowych oraz rosnące zadłużenie Szwecji z tytułu udzielonej pomocy wojskowej. [więcej]

6 czerwca 1523 6 czerwca 1523 roku w Strängnäs pod silną presją polityczną i finansową ze strony Lubeki dokonano wyboru Gustawa Wazy na króla Szwecji. Wydarzenie to, choć w oficjalnej narracji przedstawiane jako „wola Boża”, było w rzeczywistości nagłą improwizacją polityczną, zdominowaną przez szlachtę i duchowieństwo. Wybór ten miał kluczowe znaczenie dla zabezpieczenia państwa przed duńskimi roszczeniami oraz stanowił gwarancję spłaty długów wojennych zaciągniętych u lubeckich kupców. Gustaw Waza, zyskując poparcie negocjatorów z Lubeki, złożył przysięgę królewską na księgę praw św. Eryka, rozpoczynając tym samym nowe rządy. [więcej]

7 czerwca 1523 7 czerwca 1523 roku w Strängnäs odbyły się uroczystości mające na celu publiczne uwiarygodnienie wyboru Gustawa Wazy na króla. Król został wprowadzony do katedry w towarzystwie biskupów, duchowieństwa oraz delegatów z Lubeki. Archidiakon wzniósł nad klęczącym władcą święty sakrament. Po zakończeniu mszy dziękczynnej król wraz z delegatami lubeckimi wyszedł do zgromadzonych przed świątynią tłumów, by odebrać hołd. [więcej]

7 czerwca 1523 7 czerwca 1523 roku Gustaw Waza rozpoczął swoje panowanie, podpisując pierwszy list królewski jako władca Szwecji i Gocji. [więcej]

Styczeń 1528 Jeszcze przed elekcją mimo sprzeciwów Gustaw Waza włączył obu swoich zaufanych dowódców Berenda von Melena i Johana von Hoya do rady państwa oraz oddał im w lenno kluczowe zamki. [więcej]

10 czerwca 1523 10 czerwca 1523 roku wystawiono dokument gwarantujący Lubece i innym miastom hanzeatyckim całkowite zwolnienie z ceł w handlu ze Szwecją. Była to cena, jaką nowy król musiał zapłacić za polityczne wsparcie. [więcej]

17 czerwca 1523 17 czerwca 1523 roku, gdy kwestie handlowe zostały rozwiązane, otwarto bramy Sztokholmu. [więcej]

21 czerwca 1523 Uroczysty wjazd Gustawa Wazy do Sztokholmu w noc świętojańską 1523 roku stanowił symboliczne zwieńczenie „wojny o wyzwolenie”. Wydarzenie to zostało starannie wyreżyserowane, by nadać mu charakter triumfu narodowego. [więcej]

Czerwiec 1523 W czerwcu 1523 roku Gustaw Waza mianował Pedera Jakobssona biskupem Västerås.

Lato 1523 Latem 1523 roku Gustaw Waza wskazał kandydatów na ośmiu nowych biskupów, a kapituła zaakceptowała te wybory. W ten sposób ostatecznie pogrzebano średniowieczną zasadę Libertas Ecclesiae (niezależności Kościoła od władzy świeckiej). [więcej]

Lipiec 1523 Gustaw Waza zdobył władzę w Sztokholmie i został królem dzięki militarnej i politycznej pomocy miasta Lubeka, za którą musiał teraz zapłacić. W lipcu 1523 roku, aby zdobyć potrzebne środki, zmusił bogate instytucje kościelne do oddania części majątku. W ciągu miesiąca zebrano ponad 400 kg srebra oraz towary takie jak miedź, co łącznie pokryło część zobowiązania o wartości 43 tys. marek lubeckich z wymaganych 120 tysięcy. [więcej]

Lipiec 1523 Po przejęciu władzy zarządzanie krajem i pobór podatków na rzecz państwa Gustaw Waza powierzył osobiście mianowanym wójtom, przejmując dotychczasowy model administracyjny. [więcej]

Lipiec 1523 W pierwszych latach rządów Gustawa Wazy nieliczni zaufani otrzymali rozległe posiadłości ziemskie (m.in. wokół Älvsborg, Örebro, Kalmar, Stegeborg i Wyborg). Polityczna zmiana stała się możliwa dzięki wygaśnięciu dawnej opozycji – wysoka szlachta i duchowieństwo zostały zdziesiątkowane przez Chrystiana II oraz wydarzenia z czasów powstania. [więcej]

15 sierpnia 1523 15 sierpnia 1523 roku w Uppsali Johannes Magnus został wybrany na arcybiskupa, po tym, jak król Gustaw Waza odrzucił wcześniejszego kandydata kapituły, Knuta Mickelssona. Decyzja ta wywołała ostre oburzenie biskupa Pedera Jakobssona, który w prywatnych listach krytykował króla za faworyzowanie dawnych zwolenników króla Chrystiana II. Gdy korespondencja trafiła w ręce monarchy, Peder Jakobsson został oskarżony o zdradę stanu i pozbawiony urzędu biskupa. Jedyną osobą, która odważyła się stanąć w obronie oskarżonego, był proboszcz katedry Knut Mickelsson. Zinterpretowano to jako dowód „tajnego spisku”, w wyniku czego ten ostatni również stracił swój dotychczasowy urząd proboszcza. [więcej]

Lato 1523 Latem 1523 roku Gustaw Waza otrzymał od Kościoła pierwszą pożyczkę, która miała posłużyć sfinansowaniu wyprawy na Gotlandię. [więcej]

Jesień 1523 W 1523 roku biskup Hans Brask założył w Söderköpingu drukarnię. Gustaw Waza zarekwirował drukarnię kapituły w Upsali i przeniósł ją do Sztokholmu. Jednocześnie biskup otrzymał zakaz prowadzenia działalności swojej drukarni. Odtąd słowo drukowane w Szwecji miało być kontrolowane wyłącznie przez króla i obóz Olausa Petriego. [więcej]

Jesień 1523 Jesienią 1523 roku Gustaw Waza zdecydował odbić Gotlandię z rąk duńskiego stronnika Sörena Norby'ego. Król Gustaw zwrócił się o finansowe wsparcie do biskupa Braska i kapituły. [więcej]

1524 Na początku swych rządów Gustaw Waza musiał zmierzyć się z niechętnym mu otoczeniem europejskich władców. Ponieważ Chrystian II był legalnie wybranym monarchą spokrewnionym z wieloma rodami, nowy król Szwecji postrzegany był w Europie jako zwykły buntownik nieposiadający praw do korony. Aby to zmienić, Gustaw i jego zwolennicy ruszyli do ofensywy propagandowej. W 1524 roku w Antwerpii kancelaria królewska zleciła przygotowanie planszy przedstawiającej scenę krwawej łaźni sztokholmskiej. Był to pierwszy raz, kiedy szwedzka propaganda wykorzystała prasy drukarskie do celów politycznych, co drastycznie wzmocniło wizualny przekaz o zbrodniach popełnionych przez tyrana. [więcej]

Luty 1524 W lutym 1524 roku Laurentius Andreæ napisał list do mnichów z Vadsteny, w którym po raz pierwszy powołał się na poglądy Marcina Lutra, aby usprawiedliwić opodatkowanie klasztoru. Tłumaczył, że majątek Kościoła należy do ludu, a duchowni niesłusznie zagarniali go dla własnych potrzeb. [więcej]

Wiosna 1524 Gdy wiosną 1524 roku Gustaw Waza mianował Olausa Petriego sekretarzem nowej rady miejskiej w Sztokholmie, sojusz korony z luteranizmem wszedł w nową fazę. Otwarta współpraca władzy królewskiej z czołowymi luterskimi propagandzistami stała się w pełni widoczna. Zbiegło się to w czasie z kontrofensywą biskupa Hansa Braska, który żądał od króla zakazu sprzedaży pism Marcina Lutra – król jednak odrzucił te żądania, twierdząc, że dzieła te są potępiane jedynie przez jego wrogów, a nie bezstronnych sędziów. [więcej]

Wiosna 1524 W 1524 roku Gustaw Waza wstawił się za Niemcem Nicolausam Steckerem (pochodzącym z rodzinnego miasta Marcina Lutra – Eisleben), doprowadzając do mianowania go proboszczem w Sztokholmie. [więcej]

1524 W 1524 roku dwaj zdymisjonowani trzy lata wcześniej przez Gustawa Wazę duchowni z Västerås, Peder Jakobsson i Knut Mickelsson, rozpoczęli w Dalarnie energiczną agitację wymierzoną w króla. [więcej]

Maj 1524 W maju 1524 roku pod Kalmarem ze swą chorągwią pojawił się Gustaw Waza, aby dołączyć do zgromadzonych sił, które zostały przewiezione statkami na Gotlandię. Wojska bez trudu zajęły tereny wiejskie, lecz silnie umocnione Visby i zamek Visborg okazały się niezwykle trudne do zdobycia, a sytuację czynił jeszcze trudniejszą brak amunicji, ponieważ szybkie jednostki admirała Sörena Norby'ego przechwyciły statki z kulami i prochem armatnim. Impas w przejęciu Gotlandii pogłębiał fakt, że duńscy negocjatorzy podjęli z Norby'm negocjacje w sprawie przekazania Gotlandii królestwu Danii. [więcej]

Czerwiec 1524 Gdy Gustaw Waza uświadomił sobie, że zdobycie Gotlandii wymyka mu się z rąk, rozpoczął gwałtowne ataki na króla Fryderyka I, podczas gdy potajemnie współpracujące z Duńczykami władze Lubeki prowadziły własną grę dyplomatyczną, dążąc do szybkiego wyeliminowania zagrożenia ze strony admirała Sörena Norby'ego i zdobycia ekonomicznych przywilejów. [więcej]

24 sierpnia 1524 Burmistrz Lubeki Thomas von Wickede zdołał uśmierzyć gniew króla Gustawa Wazy i namówić go do wzięcia udziału w spotkaniu z monarchą Danii w Malmö w celu rozwiązania konfliktów. 24 sierpnia 1524 roku szwedzki monarcha wjechał do miasta z setką jeźdźców i zamieszkał w nowej, imponującej rezydencji burmistrza Jörgena Kocka przy Stora Torget. [więcej]

31 sierpnia 1524 Tygodniowe negocjacje w Malmö przyniosły kompromis, na mocy którego Szwecja zachowała norweski region Viken, ale musiała wycofać się z Blekinge i Gotlandii, podczas gdy kwestię spornych regionów wschodnich miała rozstrzygnąć w kolejnym roku komisja hanzeatycka. Mimo wspaniałego przyjęcia Gustaw Waza wyjeżdżał rozczarowany stratą terytoriów i pewien niekorzystnego wyroku komisji, co mocno nadszarpnęło jego dotychczasowe zaufanie do Lubeki. [więcej]

Jesień 1524 Jesienią 1524 roku Gustaw Waza rozkazał aresztować wielu dowódców biorących udział w kampanii na Gotlandii. Następnie mimo listu żelaznego i zakładnika jako gwarancji bezpieczeństwa, Berend von Melen po przybyciu do Sztokholmu został oskarżony przez króla i radę, a następnie uwięziony. [więcej]

Jesień 1524 Brat uwięzionego Berenda von Melena odmówił wydania kluczy do zamku w Kalmarze, co zmusiło królewskie władze do odesłania go pod strażą do twierdzy. Jednak Berendowi udało się wraz z żoną Margaretą Eriksdotter i bratem uciec drogą morską do Blekinge, trafiając pod opiekę tamtejszego lennika Sörena Norby'ego. Na zamku w Kalmarze pozostała silna załoga. [więcej]

1525 Kancelaria Gustawa Wazy rozpoczęła masową nagonkę na Kościół katolicki. Przekaz głosił, że duchowieństwo nielegalnie ukrywa bogactwa przed ludem wbrew słowu Bożemu, a dodatkowo dopuszcza się zdrady i podżega do buntów. Propaganda miała osłabić biskupów w radzie państwa i umożliwić królowi wysuwanie coraz śmielszych żądań finansowych. W 1525 roku Gustaw Waza zażądał całej rocznej dziesięciny. [więcej]

Luty 1525 W lutym 1525 roku w liście do swego zaufanego człowieka Månsa Bryntessona Gustaw Waza nazwał Kristinę Gyllenstiernę podstępną zdrajczynią, podejrzewając ją o konszachty z Pederem Jakobssonem i Knutem Mickelssonem. [więcej]

Luty 1525 W lutym 1525 roku Olaus Petri zawarł związek małżeński, co wywołało ogromny rozgłos w Sztokholmie jako jawne i demonstracyjne złamanie celibatu. Tak śmiały krok spotkał się z ostrą krytyką biskupa Hansa Braska, który przesłał skargę do króla. Gustaw Waza wziął jednak nowożeńca w obronę. [więcej]

20 luty 1525 Przebywający w Blekinge Berend von Melen nawoływał mieszkańców Smalandii do rebelii przeciwko Gustawowi Wazie. Ten ostatni postanowił odebrać z rąk sojuszników buntownika zamek w Kalmarze, co udało się około 20 lutego 1525 roku pod osobistym nadzorem króla. [więcej]

Luty 1525 Po zdobyciu zamku w Kalmarze Gustaw Waza wydał rozkaz stracenia około sześćdziesięciu obrońców, co było rażącym złamaniem ówczesnych zwyczajów wojennych ze względu na wcześniejszą obietnicę uwolnienia żołnierzy. Bezwzględna egzekucja wywołała bardzo złe reakcje za granicą, zwłaszcza w Niemczech, i stała się stałym elementem antyszwedzkiej propagandy rozsiewanej przez Berenda von Melena. [więcej]

Marzec 1525 W marcu 1525 roku Sören Norby, ignorując układ Gustawa Wazy z Fryderykiem I, uderzył na Blekinge i Skanię. W kwietniu zakotwiczona pod Pukavik w Blekinge flota Norby'ego została zniszczona przez Lubekę, a na przełomie kwietnia i maja jego wojska rozbite pod Lundem i Bunketofta przez siły Fryderyka I. [więcej]

1525 W 1525 roku po dwóch latach oblężenia Gustaw Waza przejął potężnie obwarowany Zamek Trzy Korony, jednak opuszczający je Duńczycy zabrali ze sobą całe bogate wyposażenie, zostawiając puste wnętrza. [więcej]

Boże Narodzenie 1525 W 1525 roku Sören Norby oświadczył się wdowie po Stenie Sture Kristinie Gyllenstiernie, która w odpowiedzi podarowała mu obraz oraz złoty pierścień z kameą. Fakt ten wzbudził poważne podejrzenia Gustawa Wazy, który obawiał się politycznego i matrymonialnego przymierza między Norbym a wpływową ciotką. Z tego powodu w Boże Narodzenie 1525 roku władca zmusił Kristinę Gyllenstiernę do napisania listu, w którym miała wyjaśnić Norbyemu, że podarunki nie były wyrazem chęci zawarcia małżeństwa, lecz podziękowaniem za dawny hołd. [więcej]

Boże Narodzenie 1525 Realizując swoje roszczenia Gustaw Waza w święta Bożego Narodzenia 1525 roku, odwiedził zakonników w Gripsholmie i uznając akt darowizny za nieważny, bezceremonialnie przejął całą posiadłość, a następnie w liście otwartym fałszywie twierdził, że zakonnicy sami o to prosili z powodu wyrzutów sumienia. [więcej]

Styczeń 1526 Zimą 1526 roku Gustaw Waza wyruszył z nagłą wizytą do Växjö, napędzany podejrzliwością wobec rosnącej pozycji Sörena Norbyego w Blekinge. [więcej]

Wiosna 1526 Wiosną 1526 roku Gustaw Waza odrzucił propozycję spotkania złożoną przez Sörena Norbyego. Królewska odmowa wywołała gniew tego ostatniego i skłoniła go do zaoferowania Fryderykowi I swych usług w ataku na Szwecję. [więcej]

9 sierpnia 1526 9 sierpnia 1526 roku Knut Mickelsson został skazany na śmierć za zdradę stanu. Uczyniono to mimo posiadania przez niego listu żelaznego, który gwarantował mu bezpieczeństwo. [więcej]

Jesień 1526 Jesienią 1526 roku chłopi na zgromadzeniach w Smalandii kategorycznie odrzucili nowe żądanie podatkowe. Niezadowolenie przerodziło się w otwartą przemoc, w konsekwencji której w zasadzce zginął reprezentant Gustawa Wazy rycerz Ture Trolle z Bergkvary. [więcej]

1 stycznia 1527 1 stycznia 1527 roku skazany na karę śmierci został biskup Peder Jakobsson, co było rażącym złamaniem prawa kanonicznego i przywilejów kościelnych. Peder dwa lata wcześniej stanął na czele antykrólewskiego powstania w Dalarna, protestując m.in. przeciwko rujnującemu chłopów opodatkowaniu Kościoła. [więcej]

18 lutego 1527 18 lutego 1527 roku dawny kanclerz Stena Sture Peder Jakobsson został okrutnie stracony przez łamanie kołem na wzgórzu pod Uppsalą. Kilka miesięcy wcześniej Peder zaopatrzony w list żelazny Gustawa Wazy został wydalony z Norwegii. [więcej]

20 luty 1527 Około 20 lutego 1527 roku wybuchło nowe, groźniejsze dla Gustawa Wazy powstanie. Buntownicy protestowali przeciwko planom likwidacji tradycyjnej wiary i wprowadzaniu nowych porządków kościelnych. [więcej]

2 marca 1527 2 marca 1527 roku Gustaw Waza wystosował gniewny list do mieszkańców prowincji Dalarna, zarzucając im opór wobec dodatkowego podatku na spłatę długów wobec Lubeki oraz permanentne udzielanie schronienia zdrajcom i siewcom buntów. W piśmie tym monarcha nie zaprzeczał kategorycznie, że buntownik Nils Sture mógł być synem pana Stena i Kristiny Gyllenstierna. [więcej]

Kwiecień 1527 W połowie kwietnia 1527 roku buntownik Nils Sture przebywał w Malung na zachodnim krańcu Dalarna, skąd skierował do Värmlandu i Värmlandsbergu list, w kórym wysunął ostre oskarżenia przeciwko Gustawowi Wazie, zarzucając mu niszczenie kościołów i klasztorów, narzucanie nowych podatków oraz próby zmuszenia ludu do porzucenia dawnej, zakorzenionej w Piśmie Świętym wiary ojców. [więcej]

Kwiecień 1527 W obliczu niepokojów w Smalandii i Dalarni w kwietniu 1527 roku Gustaw Waza wystosował odezwę zwołującą zgromadzenie w Söderköpingu na Zielone Świątki. [więcej]

Kwiecień 1527 W ostatnich dniach kwietnia 1527 roku rozgorzała ożywiona walka o poparcie w parafiach wokół Tuny. Z kancelarii Gustawa Wazy popłynął szeroki strumień pism z apelami i groźbami, które kolportowano w Dalarna, wzywając miejscową ludność do stłumienia buntu w zarodku. [więcej]

Maj 1527 W powodu groźby wybuchu niepokojów w Dalarna miejsce obrad sejmu przeniesiono do Västerås, przesunięciu uległ również ich termin. Oprócz tego Gustaw Waza zażądał, aby rycerstwo stawiło się z pełnym wyposażeniem (końmi, zbroją i bronią). [więcej]

16 czerwca 1527 16 czerwca 1527 roku w Västerås rozpoczęły się obrady szwedzkiego sejmu. Było to pierwsze w historii Szwecji zgromadzenie o charakterze „parlamentarnym”. [więcej]

17 czerwca 1527 Obrady sejmu zainaugurowano przedstawieniem wniosku stworzonego wspólnie przez Gustawa Wazę i jego ministra Laurentiusa Andreae. Po odczycie zgromadzeni zaproponowali, aby król wytłumaczył się z ewentualnych win wobec państwa. [więcej]

Czerwiec 1527 W czerwcu 1527 roku w Västerås rycerstwo, mieszczaństwo i górnicy zadeklarowali niezłomną wierność Gustawowi Wazie oraz poparli potrzebę wzmocnienia państwa poprzez sięgnięcie po majątki Kościoła. [więcej]

Czerwiec 1527 W czerwcu 1527 roku w Västerås Gustaw Waza, aby wymusić posłuszeństwo i poparcie poddanych, szantażuwał ich groźbą abdykacji. [więcej]

Czerwiec 1527 W czerwcu 1527 roku w Västerås mieszczanie domagali się wszczęcia procedury prawnej dotyczącej zakupu ziemi i prowadzenia handlu na prowincji, a chłopi zażądali poszanowania prawa, ustaw oraz dawnych zwyczajów. [więcej]

Czerwiec 1527 W czerwcu 1527 roku przy okazji obrad riksdagu w Västerås Gustaw Waza podjął próbę bezpośredniego spotkania z buntownikiem Nilsem Sture, obiecując w liście, że jeśli szlachetna pani Kristina Gyllenstierna uzna go za swojego syna, monarcha przywróci mu łaskę i przebaczy dawne winy. Przywódca rebelii jednak nie stawił się na spotkanie. [więcej]

Czerwiec 1527 W czerwcu 1527 roku w Västerås domagano się niezakłóconego odprawiania mszy świętych, wyjaśnienia kwestii prawnych oraz rozstrzygania sporów religijnych przez osoby uczone w Piśmie. Biskup Hans Brask ostro zaprotestował przeciwko otwartej dyspucie. Mimo to dyskusja doszła do skutku, prowadzono ją po szwedzku, aby wszyscy słuchacze mogli ją rozumieć. [więcej]

24 czerwca 1527 24 czerwca 1527 roku w Västerås (w dniu św. Jana Chrzciciela) zgromadzenie osiągnęło ostateczne porozumienie i zatwierdziło dokument znany jako reces, oparty na wcześniejszych propozycjach króla i stanów. Główne jego postanowienia to:

Pomoc w karaniu osób siejących niepokój.
Łatanie dziur w budżecie państwa kosztem majątków kościelnych.
Ograniczenie potęgi biskupów – przejęcie ich pałaców przez państwo, redukcja oddziałów zbrojnych oraz oddanie nadwyżek dochodów.
Przekazanie klasztorów pod zarząd szlachty w zamian za pospolite ruszenie
Powszechna prośba, aby czyste słowo Boże było głoszone w całym państwie.

[więcej]

24 czerwiec 1527 24 czerwca 1527 roku w Västerås Gustaw Waza wydał rozporządzenie ordinantian, które regulowało dawne rządy duchowieństwa. Kluczowe zmiany prawne i administracyjne to:

Wpływy z sądów duchownych przekazano królowi.
Zniesiono przywilej odpowiedzialności duchowieństwa wyłącznie przed sądem kościelnym.
Drastycznie ograniczono działalność franciszkanów poza konwentami, co miało powstrzymać krytykę króla i reformatorów.
Podkreślano, że głównym zadaniem biskupów jest stanie na straży „głoszenia słowa Bożego”.

[więcej]

Czerwiec 1527 W czerwcu 1527 roku podczas obrad szwedzkiego sejmu w Västerås ogłoszono równouprawnienie wyznania luterańskiego w Szwecji oraz sekularyzację majątków kościelnych, co uczyniło Gustawa I Wazę największym posiadaczem ziemskim w państwie. [więcej]

1527 W następnych latach po zgromadzeniu w Västerås, aby zdobyć zaufanie arystokracji i czołowych przedstawicieli wysokiej szlachty, Gustaw Waza zaczął masowo przyznawać im lenna. [więcej]

Wrzesień 1527 We wrześniu 1527 roku przywódca buntu Nils Sture zdecydował się opuścić Dalarna i szukać schronienia w Nidaros (Trondheim) w Norwegii u arcybiskupa Olava Engelbrektssona.

Listopad 1527 Niezweryfikowana plotka o śmierci Gustawa Wazy, która pojawiła się na początku listopada 1527 roku, wywołała w Norwegii ogromny entuzjazm i nadzieje na odzyskanie wolności w sojuszu ze Szwecją. Rada norweska oraz pani Inger i Vincents Lunge zaplanowali wyprawę wojenną mającą osadzić na szwedzkim tronie Nilsa Sture, pomijając jakakolwiek weryfikację doniesień o zgonie monarchy. [więcej]

Styczeń 1528 Na początku stycznia 1528 roku Gustaw Waza, bez zgody papieża, polecił wyświęcić trzech nowych biskupów. [więcej]

12 stycznia 1528 12 stycznia 1528 roku w katedrze w Uppsali Gustaw I Waza został koronowany przez arcybiskupa Laurencjusza Petri. [więcej]

12 stycznia 1528 Po zakończeniu ceremonii koronacji Gustaw Waza pasował na rycerzy trzynastu szlachciców. [więcej]

1 lutego 1528 Około 1 lutego 1528 rok, gdy przygotowania do inwazji na Szwecję dobiegły końca, dotarły wieści o tym, że król Gustaw Waza żyje i został koronowany. Mimo zmiany sytuacji, buntownicy podjęli próbę obalenia monarchy przy pomocy proklamacji wzywających do buntu, jednak cała wyprawa zakończyła się całkowitym fiaskiem, ucieczką Nilsa Sture oraz kłopotami politycznymi dla frakcji Vincentsa Lunge. [więcej]

Luty 1528 W lutym 1528 roku Gustaw Waza, chcąc uregulować porachunki po wygaśnięciu niepokojów, zwołał lud na zgromadzenie tingu w Tuna i w otoczeniu licznego wojska doprowadził do stracenia przywódców buntu oraz wymusił śluby wierności od mieszkańców prowincji Dalarna. [więcej]

20 kwietnia 1528 20 kwietnia 1528 roku Peder Grom stanął przed sądem miejskim w Sztokholmie, gdzie po przesłuchaniu, którego protokół prowadził Olaus Petri, został skazany na śmierć przez ścięcie i połamanie kołem za udział w przygotowaniach do buntu. [więcej]

Maj 1528 W maju 1528 roku Nils Sture trafił do Rostoku, gdzie miesiąc później dotarły żądania Gustawa Wazy domagającego się wydania buntownika. Mimo że król usiłował przedstawić go jako oszusta i parobka, Rostok i Lubeka traktowały go z szacunkiem, a zwolennicy w Norwegii bronili jego tożsamości; ostatecznie we wrześniu wysłannicy szwedzcy zażądali jego natychmiastowego skazania na śmierć. [więcej]

18 maja 1528 18 maja 1528 roku jak co roku Gustaw Waza pojawiał się w Uppsali na obchodach dnia świętego Eryka, aby uczestniczyć w mszach i zgromadzeniach ludowych, pragnąc w ten sposób świadomie budować swój wizerunek monarchy nawiązującego do mitycznych „starych dobrych czasów” świętego króla. [więcej]

1528 W wydanym w 1528 roku w Wittenberdze piśmie dawny dowódca Berend von Melen przedstawił Gustawa Wazę jako człowieka całkowicie wiarołomnego, przywołując m.in. złamanie obietnicy i stracenie załogi zamku w Kalmarze w 1525 roku. [więcej]

8 sierpnia 1528 8 sierpnia 1528 roku w Lindholmen Kristina Gyllenstierna, na bezpośrednie polecenie Gustawa Wazy sformułowane dzień wcześniej w Linkópingu – napisała list do rady miasta Rostok, w którym (wbrew pierwotnemu projektowi) oficjalnie nazwała uwięzionego złodziejem i zdrajcą domagając się jego egzekucji. [więcej]

25 września 1528 25 września 1528 roku, po otrzymaniu obciążającego listu od matki rzekomego Nilsa oraz gwarancji bezpieczeństwa od szwedzkich posłanników, rada miasta Rostoku wydała wyrok skazujący więźnia na śmierć jako oszusta Jónsa Hanssona; po udaremnionej próbie odbicia go przez jeźdźców, egzekucja została pośpiesznie wykonana na miejskim rynku. [więcej]

27 września 1528 Dwa dni po egzekucji w liście skierowanym do Gustawa Wazy Wulf Gyler przekazał wieści o tajemniczym człowieku z długą brodą (prawdopodobnie Berendzie von Melen), który w jednej z rostockich karczm rzucił przekleństwo na wysłanników monarchy i brał Boga na świadka, że stracony więzień był prawdziwym Nilsem Sture. [więcej]

Wiosna 1529 Zmagający się z problemem braku żony i dziedzica Gustaw Waza, odrzuciwszy kandydatki miejscowej arystokracji, bezskutecznie starał się o rękę księżniczek z Danii, Polski i Pomorza, które odrzucały zaloty „nuworysza”. Ostatecznie wiosną 1529 roku wybór padł na młodziutką Katarzynę z mało znaczącego, lecz doskonale skoligaconego księstwa Sachsen-Lauenburg, jednak w obliczu buntu w Szwecji jej rodzice zażądali finansowego zabezpieczenia i schronienia na wypadek utraty przez monarchę tronu – co wściekły król odrzucił. [więcej]

5 kwietnia 1529 Na początku kwietnia 1529 roku w Jönköpingu aresztowano siostrę króla i jego wysłannika, a okoliczne miasta – w odpowiedzi na bezprawne rządy, podatki i reformację 5 kwietnia wystosowały manifest wzywający do powstania przeciwko Gustawowi Wazie. [więcej]

20 kwietnia 1529 20 kwietnia 1529 roku mieszkańcy Västergötlandu pod wodzą biskupa i radców wypowiedzieli królowi wierność, a spiskowcy rozesłali wici do sąsiednich prowincji, wzywając do zbrojnego oporu przeciwko rządom Gustawa Wazy. [więcej]

Kwiecień 1529 W obliczu buntu Gustaw Waza postawił na szybkie pertraktacje i „dobre słowo”, co przyniosło skutek m.in. w Östergótlandzie, gdzie lokalne elity zamiast dołączać do powstania, wybrały debatę religijną i zaoferowały mediacje z buntownikami. [więcej]

25 kwietnia 1529 Dzięki mediacjom już 25 kwietnia 1529 roku w Broddetorp zawarto porozumienie, na mocy którego buntownicy złożyli broń w zamian za amnestię i obietnicę zachowania dawnych tradycji oraz zwalczania luteranizmu. Bunt zakończył się całkowitą klęską opozycji, wzmacniając pozycję Gustawa Wazy, który połączył sprawną dyplomację z bezwzględną eliminacją niepokornej szlachty. [więcej]

Lipiec 1529 Dwa miesiące po stłumieniu buntu Gustaw Waza wyruszył w trwającą trzy miesiące podróż po kraju, odbierając hołdy od poddanych i wykazując się – wbrew swoim przyzwyczajeniom – niezwykłą łagodnością. [więcej]

Lipiec 1529 Przebywając w Östergótlandzie Gustaw Waza okazał łaskę m.in. nowemu biskupowi Johannesowi Magni oraz zamieszanemu w bunt zamożnemu Mårtenowi Skinnare, nakładając jednak na tego drugiego wysoką grzywnę w wysokości tysiąca marek. [więcej]

Lipiec 1529 Gest królewskiej wspaniałomyślności w Jönköping okazał się niezwykle kosztowny – mieszkańcy musieli przekazać Gustawowi Wazie ogromną kwotę dwóch tysięcy marek oraz cały miejski arsenał. [więcej]

Sierpień 1529 Podczas pobytu w Västergötlandzie Gustaw Waza odrzucił prośbę zbiegłego do Danii Ture Jónssona o pozwolenie sprowadzenia żony. Król po cynicznej odmowie postanowił go zgładzić, wynajmując grupę zawadiaków do potajemnego zamachu. [więcej]

Styczeń 1531 W styczniu 1531 roku Gustaw Waza, tłumacząc koniecznością spłaty długu wobec Lubeki, wprowadził nowy podatek tzw. „podzwonny”, nakładany na kościelne dzwony. Nowe zobowiązanie podatkowe wzbudziło opór jedynie w regionie Dalarna. [więcej]

Styczeń-luty 1531 Mimo wcześniejszych trudności, dzięki mediacji burmistrzów Lubeki, zimą 1531 roku sfinalizowano negocjacje i podpisano kontrakt ślubny Gustawa Wazy z Katarzyną, zapewniając jej m.in. województwa Kalmar i Korsholm. [więcej]

Marzec 1531 W marcu 1531 roku w Leksandzie w regionie Dalarna poborcy podatkowi Gustawa Wazy zostali pobici i przepędzeni przez mieszkańców pod przewodnictwem proboszcza pana Everta. Gniew rozprzestrzenił się na górnicze regiony i środkową część prowincji – odzyskano wcześniej oddane dzwony, odrzucono żądania króla. [więcej]

1531 W 1531 roku Gustaw Waza odwołał Laurentiusa Andrese z funkcji sekretarza i kanclerza, uznając go za osobę zbyt radykalną w kwestiach polityki kościelnej. Na stanowisku tym zastąpił go Olaus Petri. [więcej]

2 kwietnia 1531 2 kwietnia 1531 roku z rejonu Dalarna wysłano list opatrzony pieczęcią, który miał poderwać do walki sąsiednie prowincje. Buntownicy zjednoczeni wokół hasła obrony kościelnych dzwonów wezwali ludność do bojkotu nowego podatku królewskiego. [więcej]

Kwiecień 1531 Podczas zgromadzenia w Tuna w prowincji Dalarna podjęto śmiałą decyzję o zwołaniu powszechnego zgromadzenia wszystkich wolnych mieszkańców Szwecji w Arboga w dniu 18 maja 1531 roku. Odezwa skierowana przeciw Gustawowi Wazie przypomninała dawną solidarność i wspólną walkę mieszkańców Dalarna z „krajowymi i obcymi tyranami”. [więcej]

Kwiecień 1531 W połowie maja 1531 roku w Uppsali odbyło się zwołane przez Gustawa Wazę zgromadzenie, w którym wzięła udział rada państwa, szlachta ze Svealandu, chłopi z Upplandu oraz mieszczanie ze Sztokholmu. Wszystkie podjęte tam decyzje zostały sprytnie podyktowane przez monarchę. Król wykorzystał sytuację, by powiązać niepokoje w Dalarna z domniemanym spiskiem „zdrajców państwa” – takich jak Türe Jónsson czy biskupi Magnus i Gustav Trolle – rzekomo działających na rzecz znienawidzonego „króla-tyrana” Chrystiana II. Choć oskarżenia te nie miały żadnych podstaw, król nie mógł przepuścić okazji do politycznego ataku. [więcej]

Czerwiec 1531 W drugiej połowie czerwca 1531 roku protesty w Dalarna wygasły. Po dwóch miesiącach na zgromadzeniu w Tuna mieszkańcy prosili o przebaczenie za wiosenne zamieszki, obiecując dwa tysiące marek grzywny jako gwarancję spokoju. Gustaw Waza zignorował te prośby, odpowiadając im lodowatym milczeniem. [więcej]

Wrzesień 1531 We wrześniu 1531 roku specjalna flotylla przywiozła przyszłą królową do Sztokholmu, gdzie na statku zacumowanym na Strömmen Gustaw Waza po raz pierwszy spotkał swoją narzeczoną, której nie znał nawet z portretów. [więcej]

24 września 1531 24 września 1531 roku w osiemnaste urodziny Katarzyny, trzydziestopięcioletni Gustaw Waza poślubił ją w kościele Storkyrkan, co było pierwszym królewskim ślubem w Szwecji od blisko dwustu lat; choć kroniki nie zachowały wielu szczegółów, wiadomo, że huczne weselne uczty i świętowanie na rynku trwały z przepychem przez ponad tydzień. [więcej]

Jesień 1531 Po małżeństwie Gustawa Wazy z Katarzyną von Sachsen-Lauenburg skromne obyczaje dworskie uległy zmianie. Sprowadzano drogie materiały z Flandrii oraz Rzeszy Niemieckiej, a dworski krojczy Georg Ballinger szył z nich stroje według najnowszej europejskiej mody dla całej rodziny królewskiej i dworu. Na potrzeby majestatu kupowano wysokiej jakości zbroje i siodła, a gwardię przyboczną wyposażono w halabardy i napierśniki. [więcej]

Październik 1531 W październiku 1531 roku Gustaw Waza wyraził chęć zgromadzenia całej szwedzkiej szlachty na wielkim przeglądzie wojskowym, ogłaszając, że odbędzie się on w Västerås. [więcej]

Listopad 1531 W listopadzie 1531 roku Chrystian II wylądował w Norwegii. Mimo utraty połowy wojsk podczas sztormu dotarł do południowej Norwegii i ruszył na Oslo. Wkrótce miejscowa rada państwa, mieszczanie, a nawet chłopi, złożyli mu hołd, wypowiadając posłuszeństwo Fryderykowi I. [więcej]

Listopad 1531 Gdy Gustaw Waza dowiedział się o lądowaniu Chrystiana II w Norwegii, ogłosił w kraju mobilizację, wyznaczając Västergötland jako główny punkt zbiórki wojsk. [więcej]

7 listopada 1531 7 listopada 1531 roku Gustaw Waza ogłosił całkowitą amnestię dla prowincji Dalarna, za rebelię, która odbyła się wiosną tego roku. [więcej]

Styczeń 1532 Gdy w styczniu 1531 roku Chrystian II zaczął oblegać Bohus, kancelaria Gustawa Wazy ruszyła do boju propagandowego, zasypując parafie płomiennymi odezwami. Malowano w nich Chrystiana II jako krwawego, bezbożnego tyrana, który wraca, by niszczyć i palić kraj wspierany przez „zdradziecką szwedzką bandę” z Gustavem Trolle i Ture Jónssonem na czele, podczas gdy Gustaw Waza przedstawiany był jako zesłany przez Boga wyzwoliciel. [więcej]

Styczeń 1532 W styczniu 1531 roku, aby wesprzeć duńskich obrońców Bohus Gustaw Waza zgodził się zwrócić Norwegii sporny region Viken. [więcej]

Styczeń 1532 Podczas oblężenia Bohus z rozkazu Gustawa Wazy zgładzony został ukrywający się tam Ture Jónsson – stary marszałek dworu i dawny wróg króla, który zginął nagłą śmiercią w Kungahalli. [więcej]

Styczeń 1532 W styczniu 1531 roku w Västerås doszło do przeglądu wojsk i zgromadzenia panów na które zaproszono także przedstawicieli Dalarna. Przedstawiciele tej prowincji nie stawili się jednak zbyt licznie. Rozwścieczony Gustaw Waza zmusił więc radę do udania się na miejsce. [więcej]

2 lutego 1532 Zaledwie kilka dni później pospolite ruszenie szlacheckie pod osobistym dowództwem Gustawa Wazy wkroczyło do Dalarna. Obrady landstingu w Kopparberget, które odbyły się 2 lutego 1532 roku, stały się krwawą powtórką czystek sprzed pięciu lat. Monarcha oficjalnie oskarżył Månsa Nilssona i jego zwolenników o wywołanie rozruchów i zdradę. Większość domniemanych zwolenników przywódcy rebelii schwytano i po błyskawicznych, symbolicznych procesach „na postrach innym” ścięto na tingu. Sam Måns Nilsson wraz z bliskimi współpracownikami został uwięziony i wywieziony do Sztokholmu. [więcej]

1532 W 1532 roku Gustaw Waza szwedzka flota wojenna była już na tyle silna, aby Gustaw Waza mógł odważyć się na prowadzenie wyzywającej polityki wobec Lubeki, lekceważąc obowiązek spłaty pozostałej kwoty długu, a przede wszystkim znosząc korzystne dla miasta przywileje handlowe. [więcej]

1533 Na początku 1533 roku sąd uznał Månsa Nilssona za arcyzdrajcę spiskującego z wrogami korony. Pozostałych oskarżonych skazano za popieranie go radą i czynem. Wyroki śmierci wykonano bez zwłoki, a na ciałach straconych dokonano pośmiertnej hańby, łamiąc je kołem. [więcej]

1533 W 1533 roku wykorzystując konflikt Lubeki z Niderlandami Gustaw Waza skonfiskował własność miasta znajdującą się na terenie Szwecji. Czyn ten doprowadził do zerwania stosunków monarchy z hrabią Johanem von Hoya, który osobiście gwarantował wcześniejszą umowę z Lubeką. [więcej]

1533 W 1533 roku Gustaw Waza uznał Olausa Petriego za całkowicie nieprzydatnego do pełnienia funkcji kanclerza, kpiąc, że nadaje się do niej „jak fryzyjska krowa do przędzenia jedwabiu”. Jego miejsce zajął z kolei magister Kristofer Andersson. [więcej]

13 grudnia 1533 13 grudnia 1533 roku na zamku w Sztokholmie urodził się pierwszy syn Gustawa Wazy Eryk. [więcej]

Styczeń 1534 Na początku 1534 roku Gustaw Waza zawarł z radą regencyjną Danii sojusz skierowany przeciw Lubece. [więcej]

Jesień 1534 Jesienią 1534 roku całe terytorium Danii poza Jutlandią znajdowało się w ręku hrabiego Christoffera Oldenburskiego i lubeczan. Gustaw Waza postanowił wesprzeć Chrystiana III. [więcej]

Jesień 1534 Późną jesienią 1534 roku, aby wesprzeć Chrystiana III w Grevefejden ("wojnie hrabiów") wojska Gustawa Wazy pod dowództwem marszałka Larsa Siggessona i Johana Turessona wkroczyły do Hallandu i obległy Varberg, położony w prowincji Halland, która stanowiła strefę przygraniczną pomiędzy Szwecją a Danią. [więcej]

12–13 stycznia 1535 12–13 stycznia 1535 roku rozegrało się zwycięskie starcie pod murami Helsingborga, w którym połączone siły oddziałów Gustawa Wazy oraz skańskiego pospolitego ruszenia szlachty pokonały wojska powstańcze. Sukces ten drastycznie osłabił pozycję buntowników i przypieczętował zerwanie lokalnych elit z obozem Lubeki. [więcej]

Lato 1535 Latem 1535 roku zjednoczone floty wojenne Gustawa Wazy i Chrystiana III uczestnicząc w Grevefejden ("wojnie hrabiów") pokonały okręty Lubeki na Bałtyku, niszcząc lub zdobywając część jej jednostek. [więcej]

23 września 1535 Plotki o zamordowaniu Katarzyny przez Gustawa Wazę okazały się wrogą propagandą rozgłaszaną przez duńskich opozycjonistów; w rzeczywistości zmarła ona we 23 września 1535 roku w wieku niespełna 22 lat w wyniku powikłań po upadku podczas tańca, co potwierdza list jej szwagra Chrystiana III oraz brak jakichkolwiek śladów przemocy na jej czaszce w badaniach szkieletu. [więcej]

Jesień 1535 Jesienią 1535 roku, po śmierci Katarzyny von Sachsen-Lauenburg, Gustaw Waza zdecydował się poszukać nowej małżonki. Trwające powstanie Grevefejden i nadszarpnięta reputacja na arenie międzynarodowej praktycznie uniemożliwiały ożenek z zagraniczną księżniczką, więc król postanowił poślubić przedstawicielkę szwedzkiej arystokracji. [więcej]

Maj 1536 W maju 1536 roku ogłoszono wyrok sądowy w procesie domniemanych spiskowców ze Sztokholmu, którzy rzekomo planowali zamach na króla, na mocy którego wszyscy oskarżeni przyznali się do winy w wyniku prawdopodobnych tortur. Czystka ta, wymierzona w mieszczaństwo stolicy, posłużyła Gustawowi Wazie do ograniczenia miejskich swobód oraz masowej konfiskaty lukratywnych nieruchomości w centrum miasta. [więcej]

1 października 1536 1 października 1536 roku w Uppsali Gustaw Waza wziął ślub z Małgorzatą Eriksdotter (Leijonhufvud). Ceremonia stała się manifestacją potęgi oraz zacieśnienia więzów politycznych szwedzkiego monarchy z rodzimą arystokracją. Wydarzeniu temu towarzyszył ogromny przepych, koronacja nowej królowej oraz pasowanie jej braci na rycerzy. [więcej]

Październik 1536 Podczas zgromadzenia biskupów zorganizowanego z okazji ślubu Gustawa Wazy podjęto kluczowe decyzje o charakterze reformatorskim. Między innymi wprowadzono nakaz odprawiania mszy po szwedzku i zalecono stosowanie podręcznika Olausa Petriego podczas udzielania chrztów, ślubów i innych ceremonii. [więcej]

Jesień 1536 Jesienią 1536 roku Szwecja i Lubeka przedłużyły zawieszenie broni o pięć lat. [więcej]

Jesień 1536 Po wygnaniu kluczowych współpracowników (Wulfa Gylera i szwagra Johana) Gustaw Waza cierpiał na brak doradców obeznanych z realiami politycznymi w Niemczech. Z powodu wrogości niemieckich księstw po zerwaniu z Lubeką, kontynuowanie współpracy z Chrystianem III pozostało fundamentem szwedzkiej polityki zagranicznej. [więcej]

Jesień 1536 Jesienią 1536 roku podjęto decyzję o stłumieniu buntu, który narastał w Smalandii od zabójstwa wójta Inge Arvidssona. Czołową postacią pierwszych wystąpień był Jon Andersson z Flaken, który później ustąpił miejsca Nilsowi Dacke, z czasem stając się głównym przywódcą chłopskiego oporu. [więcej]

1 stycznia 1537 1 stycznia 1537 roku Gustaw Waza napisał do duńskich lenników w Blekinge, domagając się rozrachunku za odmowę płacenia podatków i zabójstwo wójta z 1536 roku. Wzywał też do wydania zdrajców ukrywających się po duńskiej stronie, powołując się na umowę z czasów Grevefejden. [więcej]

1 stycznia 1537 1 stycznia 1537 roku w Linköpingu odbyło się spotkanie rady, rycerstwa i Gustawa Wazy, podczas którego zaplanowano bezwzględną pacyfikację nieposłusznych chłopów ze Smalandii (głównie z Móre i Varend). Król, stosując swoją typową taktykę usypiania czujności przeciwnika za pomocą zwodniczych listów, powierzył dowództwo nad karną wyprawą doświadczonym dowódcom: marszałkowi Larsowi Siggessonowi i Johanowi Turessonowi, planując surowe kary indywidualne i zbiorowe m.in. za odmowę płacenia podatków oraz zabójstwa żołnierzy. [więcej]

Wiosna 1537 Represje Gustawa Wazy wobec smalandzkich buntowników przybrały drastyczną formę. Winnych skazywano na wysokie grzywny, ucinano im głowy albo łamano kołem. [więcej]

1537 W 1537 roku wieloletni naczelnik izby Olof Bróms Gustawa Wazy uciekł ze Szwecji, wybierając emigrację jako jedyny ratunek przed brutalnością króla. [więcej]

20 grudnia 1537 20 grudnia 1537 roku urodził się syn Gustawa Wazy i Małgorzaty Jan III. [więcej]

Lato 1538 Latem 1538 roku Gustaw Waza mianował Conrada von Pyhy kanclerzem Szwecji, co doprowadziło do zwrotu w polityce zagranicznej kraju. Nowy kanclerz wykorzystał swoje bliskie kontakty z domem Habsburgów, próbując zbliżyć Szwecję do cesarstwa w obliczu odrzucenia szwedzkiego monarchy przez protestancki Związek Szmalkaldzki. [więcej]

Wiosna 1539 Wiosną 1539 roku w prowincji Finnveden wybuchł gwałtowny bunt przeciwko wójtowi Jörenowi Jonssonowi. Rozruchy zażegnano dzięki dyplomacji Gustawa Wazy i wielmożów z Västergötlandu, skazując uczestników na wysokie grzywny i zmuszając przywódcę Simona Bagge do ucieczki do Danii. [więcej]

1539 W 1539 roku Gustaw Waza zatrudnił na stanowisko nauczyciela swoich synów Georga Normana pomorskiego szlachcica z wykształconego w Wittenbergi, który przybył do Szwecji z rekomendacjami od Marcina Lutra i Filipa Melanchtona. Nowy wychowawca wprowadził nowoczesny oparty na humanistycznych ideałach pedagogiczny plan. Zadowolony monarcha z czasem zaczął powierzać mu także inne poważniejsze zadania państwowe. [więcej]

1539 W 1539 roku Olaus Petri ściągnął na siebie gniew Gustawa Wazy swoimi kazaniami oraz pismem. Choć publikacja nie uderzała w monarchy bezpośrednio, król odebrał ją jako aluzję do swojej osoby oraz wezwanie do buntu, co skłoniło go do wprowadzenia surowej, całkowitej cenzury wydawniczej. [więcej]

Grudzień 1539 Po Bożym Narodzeniu 1539 roku w Örebro aresztowano Olausa Petri i Laurentiusa Andree i postawiono przed sądem złożonym z rady oraz trzech biskupów. Kanclerz Conrad von Pyhy odczytał w obecności króla surowy akt oskarżenia, przypisując obojgu duchownym wszelkie niepowodzenia państwowe oraz wybuchy buntów. Proces oskarżonych o zdradę zakończył się wyrokiem śmierci, lecz Gustaw Waza ułaskawił skazanych w zamian za uiszczenie gigantycznych grzywien, osiągając swój główny cel polityczny. Spektakularny proces posłużył jako ostrzeżenie dla każdego, kto odważyłby się zakwestionować pozycję monarchy jako najwyższego strażnika prawowitej wiary. Tym sposobem Gustaw Waza skupił w swoich rękach zarówno władzę świecką, jak i duchową. [więcej]

1 stycznia 1540 1 stycznia 1540 roku na zgromadzeniu szlachty w Örebro zaprezentowano rewolucyjne zmiany administracyjne i kościelne, za którymi stał nowy kanclerz Conrad von Pyhy i Gustaw Waza. Przeforsowano koncepcję nadrzędności władzy królewskiej nad państwem i Kościołem, co przypieczętowało mianowanie Georga Normana superintendentem Szwecji i ostatecznie przekształciło Kościół w kontrolowaną przez monarchę instytucję państwową. [więcej]

Styczeń 1540 Olaus Petri w swoim piśmie otwarcie uderzył w znane z gniewu przywary króla, który słynął z używania wulgaryzmów, argumentując, że troska o prawdziwe rządy duchowe należy do kaznodziejów, a nie świeckich władców. Doprowadziło to do fundamentalnego sporu kompetencyjnego z Gustawem Wazą, który mianując Georga Normana superintendentem, bezkompromisowo przyjął tytuł „najwyższego strażnika świętej wiary chrześcijańskiej”. [więcej]

Styczeń 1540 Podczas uroczystego aktu w Örebro piętnastu obecnych panów klęcząc przed Gustawem Wazą, złożyło przysięgę wieczystej wierności monarsze i jego dziedzicom. Przysięga ta stała w drastycznej sprzeczności z zapisem w prawie krajowym stanowiącym, że Szwecja jest monarchią elekcyjną, a nie dziedziczną. [więcej]

Styczeń 1540 Po mianowaniu Georga Normana superintendentem odsunięto kapituły i biskupów na boczny tor. Rozpoczęto wizytacje w Skarze, których celem była kontrola wiedzy teologicznej księży oraz ich zaangażowanie w głoszenie Ewangelii. Kluczowym elementem nowych porządków był wymóg złożenia przez każdego duchownego osobistej przysięgi wierności Gustawowi Wazie. Nowe zarządzenia zmusiły kościoły parafialne do oddania państwu większości wyrobów ze srebra, pozwalając na zachowanie tylko jednego kielicha mszalnego i pateny. [więcej]

1540 W 1540 roku chłop Lasse Johansson z Östergötlandu publicznie zagroził, że „obudzi armię Hunów” oraz zgładzi całe rycerstwo i zwolenników nowej religii protestantyzmu. Plany rebelianta zostały jednak w porę wykryte, zanim zdołał wywołać szersze wrzenie, a główne osoby zamieszane w spisek aresztowano i skazano na wyjątkowo okrutną karę śmierci przez łamanie kołem. [więcej]

1540 Gdy Chrystian III zaczął używać w swojej tytulaturze dopisku „król Gotów”, wywołało to wściekłość w Sztokholmie. Szwecja uznała ten krok za prowokacyjne naruszenie jej historycznych pretensji do dziedzictwa Gotów, z tego powodu Gustaw Waza odpowiedział w 1540 roku własną zmianą tytulatury na „król Szwecji, Gotów i Wenedów”. [więcej]

Luty 1541 Pod koniec zimy 1541 roku w północno-wschodniej Smalandii wybuchły zamieszki, wywołane m.in. uciążliwym obowiązkiem kwaterowania żołnierzy. [więcej]

Lato 1541 Latem 1541 roku wydrukowano pełną Biblię wzorowaną na niemieckim wydaniu Lutra z 1534 roku, zaopatrzoną w drzeworytowe ilustracje. Koszty druku i prace wstępne sfinansowano głównie z majątku kościelnego, a sam Gustaw Waza osobiście angażował się w przyspieszenie projektu, czyniąc z tzw. Biblii Gustawa Wazy największą kulturalną manifestację swoich rządów. [więcej]

30 września 1541 30 września 1541 roku Gustaw I Waza i Chrystian III przybyli do Brömsebro z pokazowymi wojskami i flotą. Spotkanie rozpoczęło się od komicznej sceny: zaufany marszałek króla Szwecji, Lars Siggesson, poślizgnął się na trapie i wpadł do wody, co wywołało wielką wesołość Duńczyków. W niedługim czasie dyplomaci szybko sfinalizowali układ o długoterminowej i wzajemnej współpracy między państwami. [więcej]

Wiosna 1542 Wiosną 1542 roku Gustaw Waza wysłał do Francji liczną delegację z misją zawarcia sojuszu z wrogo nastawionym do cesarza królem Franciszkiem I. [więcej]

Czerwiec 1542 W czerwcu 1542 roku do Sztokholmu dotarły dramatyczne wieści o zabójstwie królewskiego wójta w powiecie Södra Möre, co potwierdziło najgorsze obawy monarchy o wybuch nowego buntu w Smalandii i Östergótlandzie. [więcej]

Czerwiec 1542 Gustaw Waza próbował stłumić niepokoje w powiecie Södra Möre pismem pełnym gróźb skierowanym do ubogiej lokalnej społeczności, decydując się zarazem na błyskawiczną interwencję zbrojną. Nowy zbrojny zrywy chłopski, znany jako powstanie Nils Dacke (Dackefejden), przybrał bezprecedensową skalę, przy której wcześniejsze bunty wydawały się jedynie słabymi powiewami wiatru. Chociaż rebelia stała się egzystencjalnym zagrożeniem dla pozycji monarchy, sami powstańcy wcale nie dążyli do usunięcia go z tronu. Główne żądania koncentrowały się na przywróceniu dawnego porządku sprzed dekady lub dwóch – powrocie do tradycyjnych, katolickich obyczajów religijnych oraz warunków społecznych sprzed fali reform. [więcej]

3 lipca 1542 W liście z 3 lipca napisanym po zabójstwie wójta w powiecie Södra Möre Gustaw Waza nazwał rebeliantów „bandą zbójów leśnych i zdrajców”, a ich przywódcę Nilsa Dacke opisał w dobitnych obraźliwych słowach. [więcej]

Lipiec 1542 Oprócz wysłanych listów Gustaw Waza podjął działania zaradcze przeciwko powstaniu w Smalandii. Szlachta ze Smalandii, Östergótlandu i Västergótlandu otrzymała nakaz zgromadzenia wojsk. Ture Trolle i Mans Johansson mieli zwołać zgromadzenia (tingi) chłopów ze Smalandii i Östergótlandu, aby zmusić ich do odnowienia przysięgi wierności. [więcej]

Lipiec 1542 W ciągu zaledwie dwóch tygodni Nils Dacke zgromadził duże siły z Móre i Varendu, a wyznaczone przez Gustawa Wazę tingi nie przyniosły oczekiwanej wierności, ponieważ wpływy rebeliantów okazały się zbyt silne. [więcej]

10 lipca 1542 10 lipca 1542 roku na tingu w Kolshult chłopi z prowincji Blekinge, Varendu i Mór zawarli nadgraniczne przymierze. Chrystian III widząc co się dzieje szybko opanował sytuację w Blekinge, idąc na liczne ustępstwa wobec niezadowolonych poddanych. Gustaw Waza był nieustępliwy. [więcej]

15 lipca 1542 W połowie lipca 1542 roku Gustaw Waza zarządził masowy zaciąg i wyznaczył zbiórkę pospolitego ruszenia szlacheckiego w Jönköpingu dopiero na sierpień w celu przeprowadzenia wspólnej ofensywy. [więcej]

24 lipca 1542 24 lipca 1542 roku królewski szwagier Gustav Stenbock i jego otoczone wojska zawarły z powstańcami rozejm po tym, jak musieli szukać schronienia w warownym, sześciokondygnacyjnym domu Türe Trolle w Bergkvary, chronionym przez nurt rzeki Heligeän. Krwawym starciom towarzyszyły trudne negocjacje, w wyniku których uzgodniono wstrzymanie walk aż do dnia Wszystkich Świętych. W negocjacjach w Bergkvary osobiście uczestniczył Nils Dacke, który stanął twarzą w twarz z królewskim szwagrem i Türe Trolle. [więcej]

Lipiec 1542 Gustaw Waza przyjął wiadomość o zawieszeniu broni zawartym w Bergkvary z umiarkowanym entuzjazmem. Król przesunął zbiórkę pospolitego ruszenia szlacheckiego w Jönköpingu o tydzień oraz skierował tam niemieckie wojska zaciężne ściągnięte spod Sztokholmu. [więcej]

Sierpień 1542 Gdy Nils Dacke i jego ludzie zorientowali się, że Gustaw Waza nie zamierza dotrzymać zawieszenia broni zawartego w Bergkvary, nastąpiła gwałtowna eskalacja przemocy ze strony powstańców. [więcej]

Sierpień 1542 Pod koniec sierpnia 1542 roku oddziały Nilsa Dacke zajęły pozycje obronne wzdłuż spodziewanych szlaków natarcia wojsk królewskich, wprowadzając rygorystyczny system wczesnego ostrzegania. [więcej]

Wrzesień 1542 Na początku września 1542 roku Gustaw Waza opuścił Sztokholm i przeniósł się na zamek Stegeborg w Östergótlandzie, skąd bliżej było do centrum wydarzeń i łatwiej było koordynować dalsze działania przeciwko powstańcom. [więcej]

27 września 1542 27 września 1542 roku wojsko Gustawa Wazy dotarło pod Växjö, napotykając po drodze twardy opór ze strony licznych oddziałów pospolitego ruszenia chłopskiego. Wkrótce potem operacja zakończyła się odwrotem wojsk królewskich, między innymi na skutek rozszerzenia się buntu na północy. [więcej]

Wrzesień 1542 We wrześniu 1542 roku przebywający w Stegeborgu Gustaw Waza wykazywał symptomy paniki. W listach do najbliższych król starał się pomniejszać wagę poniesionych porażek, jednocześnie przyznając wprost, że „los prowincji Östergótland niemal zawisł teraz na włosku”. [więcej]

Wrzesień / październik 1542 Na przełomie września i października 1542 roku jeden z oddziałów Gustawa Wazy, który opuścił Linköping i ruszył na południe „królewską drogą” w stronę Kalmaru, poniósł bolesną porażkę na południe od Kisy. Starcie to zakończyło się w krwawą rzezią zaciężnych. [więcej]

Październik 1542 W październiku 1542 roku w Söderköpingu zebrano reprezentantów wszystkich powiatów, miast i kopalń z prowincji, aby omówić dramatyczną sytuację i rosnące zagrożenie ze strony powstańców. Uczestnicy narady doskonale znali wieści o niedawnej pogromie wojsk królewskich, co mocno podkopało morale i sprawiło, że perspektywy dalszych działań wyglądały niezwykle blado. Gustaw Waza zdecydował się na rozesłanie lawiny listów do wszystkich prowincji. W rozsyłanych pismach monarcha przedstawiał buntowników jako grupkę złodziei i zarozumiałych łotrów pod wodzą mordercy i heretyka, jednocześnie grożąc im potęgą duńskiego sojusznika i rzekomymi sukcesami własnych wojsk. [więcej]

Październik 1542 W październiku 1542 roku przebywający w Stegeborgu Gustaw Waza zdał sobie sprawę z konieczności zawarcia nowego rozejmu. Próbował rozbić solidarność powstańców poprzez zawieranie separatystycznych porozumień z poszczególnymi regionami. Ta taktyka zakończyła się jednak niepowodzeniem. Pod koniec października Nils Dacke stanął na czele zwycięskiego pospolitego ruszenia chłopskiego zaledwie milę na południe od Linkópingu. [więcej]

Październik 1542 W październiku 1542 roku do buntu dołączyła ludność wyspy Öland, która zastała opanowana przez ludzi Nilsa Dacke. W tym czasie zbrojni Gustawa Wazy stłumili rebelię w powiatach Vartofta i Redväg. [więcej]

8 listopada 1542 8 listopada 1542 roku w Linkópingu członkowie rady podpisali z Nilsem Dacke porozumienie zwane o „prowadzeniu przyjaznego handlu i pokojowej kapitulacji". W pierwszym punkcie umowy Nils Dacke obiecał zaprzestać buntów, służyć królowi oraz w razie potrzeby ruszyć z pomocą ojczyźnie ze wszystkimi siłami ze Smalandii. Obiecał także pomagać w zwalczaniu przestępców oraz zadeklarował przyjaźń. W zamian Gustaw Waza obiecał być łaskawym panem i udzielił całkowitej amnestii za wszelkie dotychczasowe przestępstwa, w tym morderstwa, podpalenia i rabunki. [więcej]

22 listopada 1542 22 listopada 1542 roku Gustaw Waza napisał do Gustava Olssona i innych członków rady, dzieląc się swoimi głębokimi wątpliwościami co do trwałości zawartego rozejmu. [więcej]

25 listopada 1542 25 listopada 1542 roku Gustaw Waza zatwierdził porozumienie z Linköpingu sprzed dwóch tygodni, wprowadzając jednak istotne zastrzeżenie dotyczące punktu spornego. Król wyraźnie zaznaczył swoje roszczenia do pełnego posłuszeństwa poddanych, co obejmowało również kwestię podatków, które stanowiły bezpośrednią przyczynę wybuchu buntu. [więcej]

25 listopada 1542 25 listopada 1542 roku Nils Dacke przewodniczył obradom tingu w Växjö, przedkładając zgromadzonym przedstawicielom regionu warunki porozumienia zawartego z królem i obiecując powrót do dawnych dobrych zwyczajów. Część jego zwolenników przerwała mu jednak, ostrzegając, że zawieszenie broni oparto na fałszywych przesłankach i że król oszukał powstańców. [więcej]

Listopad 1542 Po zawarciu porozumienia ze stroną królewską Nils Dacke urządził swoją główną kwaterę na dawnym zamku biskupim Kronoberg, położonym nad jeziorem Helgasjón na północ od Vaxjó. Lider rebelii dążył do trwałego porozumienia z Gustawem Wazą. Wielu powstańców jednak nie ufało jednak ani królowi, ani samemu przywódcy, co doprowadziło do ostrych konfliktów wewnętrznych. [więcej]

29 listopada 1542 29 listopada 1542 roku mieszczanin z Rostoku wysłany przez meklemburskiego księcia Albrechta Hans Plog opuścił zamek Kronoberg, udając się w drogę powrotną z odmowną odpowiedzią Nilsa Dacke, jednak w Ronneby został schwytany przez ludzi króla Chrystiana III, od którego Gustaw Waza dowiedział się o zagranicznych kontaktach Nilsa Dacke. [więcej]

Grudzień 1542 Gustaw Waza zaakceptował listopadowe porozumienie z Nilsem Dacke, aby zyskać na czasie i powstrzymać rozprzestrzenianie się buntu na kolejne regiony Szwecji. Wykorzystując okres rozejmu, król natychmiast ruszył z dyplomatyczną kontrofensywą, w której ostrzegał szlachtę w całym kraju, że ich życie i majątki są w stałym zagrożeniu ze strony buntowników. W listach z kancelarii królewskiej pogardliwie nazywano to porozumienie „kurzym pokojem”, a monarcha otwarcie twierdził, że Nils Dacke w ogóle nie zamierza dotrzymywać jego warunków. [więcej]

25 grudnia 1542 Gustaw Waza od początku planował całkowite i bezwzględne zdławienie buntu „żałosnych zbójów leśnych” ze Smalandii, Östergótlandu i Olandii, uznając ich żądania za niedopuszczalne. Podczas bożonarodzeniowych spotkań z członkami rady na zamku w Sztokholmie, król i jego kancelaria dopracowali szczegóły ostatecznego rozwiązania oraz ukończyli 11-stronicowy satyryczny tekst agitacyjny. [więcej]

Styczeń 1543 W styczniu 1543 roku Gustaw Waza oczekiwał na żołnierzy zaciężnych z Danii, Inflant, Niemiec oraz prowincji fińskich. [więcej]

Styczeń 1543 W styczniu 1543 roku Gustaw Waza nadal prowadził kampanię wymierzoną w Nilsa Dacke, przypisując jego stronnictwu wszelkie incydenty (zarówno prawdziwe, jak i zmyślone), aby podważyć jego wiarygodność. [więcej]

Styczeń 1543 W styczniu 1543 roku Gustaw Waza nakazał swoim szpiegom schwytanie jednego z czołowych przywódców powstania w Östergótlandzie – Torda, zwanego „rycerzem”. Pojmanego Torda przyprowadzono do Vadsteny. Gdy tamtejszy sąd grodzki odmówił jego osądzenia, wściekły król zakazał wypuszczania go, co doprowadziło do rychłej egzekucji Torda i konfiskaty jego majątku na rzecz Korony. [więcej]

14 styczeń 1543 Dwa tygodnie po nowym roku w Örebro Gustaw Waza zwołał radę i szlachtę, wykorzystując trwający targ do zjednania sobie zebranych gości rozmową i piwem. [więcej]

23 stycznia 1543 23 stycznia 1543 roku Gustaw Waza wypowiedział rozejm pod pretekstem, że buntownicy ze Smalandii nie zamierzają się uspokoić, zrzucając całą winę na przeciwnika. W Örebro ustalono, że Szlacheckie pospolite ruszenie miało stawić się w Vadstenie najpóźniej 22 lutego, aby połączyć się z wojskami królewskimi. Mimo wypowiedzenia pokoju, w negocjacjach na tingu nadal mieli uczestniczyć smalandzcy chłopi oraz wyznaczeni szlachcice posiadający „list z zatwierdzeniem rozejmu”. [więcej]

Styczeń 1543 W styczniu 1543 roku na lokalnych tingach organizowano ponowne składanie przysięg wierności królowi, a chłopom wokół Sztokholmu składano obietnice obniżenia podatku paszowego. Gustaw Waza stosował łapówki i przekupywał górników oraz chłopów w regionie Dalarna, szczególnie w obliczu ich przygotowań do walki. [więcej]

31 stycznia 1543 Informacje o postanowieniach króla dotarły do otoczenia Nilsa Dacke, grzebiąc ostatecznie wszelkie nadzieje powstańców na pokojowe rozwiązanie konfliktu. 31 stycznia 1543 roku rozbił obóz pod Kalmarem, jednak chłopskie pospolite ruszenie pozbawione armat nie miało szans na zdobycie silnie obwarowanego zamku. [więcej]

Luty 1543 W połowie lutego 1543 roku siły złożone z pospolitego ruszenia z północnej Smalandii i leśnych parafii Östergótlandu ruszyły na północ w stronę Skänninge i Vadsteny, prowadząc działania dywersyjne. Królewski marszałek Lars Siggesson przeprowadził zaskakujący wypad z obozu pod Vadsteną przeciwko nadciągającym powstańcom. Do największej bitwy powstania doszło w lesie Huljeskogen pomiędzy Skruckeby a Mjölby, gdzie chłopi skutecznie się bronili, zmuszając marszałka do odwrotu i udowadniając swoją wartość w terenie leśnym. [więcej]

Luty 1543 Atak powstańców na zamek Stegeborg pod dowództwem Erika Öninga załamał się, gdy dowódca w trakcie negocjacji ze Svantem Sture przeszedł na stronę Gustawa Wazy, a wydał nazwiska zwolenników Nilsa Dacke, co doprowadziło do licznych egzekucji i konfiskat majątków. [więcej]

10 marca 1543 Działania dywersyjne sił Nilsa Dacke skutecznie spowolniły wojska Gustawa Wazy, które dopiero około 10 marca 1543 roku były w stanie ruszyć dalej na południe drogą z Linköpings do Kalmaru. Wykorzystując zimową aurę, śnieg oraz zamarznięte jeziora do szybszego przemieszczania się, w marsz ruszyła czterotysięczna armia złożona głównie z niemieckich najemników, wspierana przez szlacheckie pospolite ruszenie i ochotników z Dalarna. [więcej]

Marzec 1543 W drodze przez Vimmerby wojska Gustawa Wazy napotykały zasadzki i napady, a chłopi przez dwa tygodnie walk odmawiali poddania się, mimo że zaledwie trzy parafie poprosiły o rozejm. Królewscy żołnierze stosowali brutalną przemoc – mordując, rabując i paląc – podczas gdy chłopi niszczyli mosty i budowali na drogach zarośnięte barykady. [więcej]

Marzec 1543 Po dotarciu do Mörlundy wojska Gustawa Wazy natrafiły na gigantyczną barykadę umiejscowioną niedaleko parafii Högsby, której nie dało się obejść. Zapory osobiście bronili doświadczeni w bojach mieszkańcy okolic Högsby i Kalmaru, z Nilsem Dacke na czele. Świadomi kończącej się zimy i jej konsekwencji dowódcy królewscy postanowili zawrócić i obejść powstańców z prawej strony, kierując armię w stronę Vetlandy lub alternatywną trasą do Kalmaru. Widząc ruch przeciwnika, Nils Dacke stanął na czele oddziałów chłopskich i ruszył na skróty szybkim marszem, planując dopaść wroga i przeprowadzić na niego niespodziewany atak. [więcej]

25 marca 1543 Około 25 marca 1543 roku między Malillą a Virserum doszło do decydującego starcia, zakończonego całkowitą klęską powstańców. Nils Dacke został postrzelony w udo we wczesnej fazie bitwy; wierni towarzysze ewakuowali go w bezpieczne miejsce, ale ten moment stał się punktem zwrotnym całego konfliktu. Dowódcy królewscy natychmiast ogłosili amnestię dla składających broń, co skłoniło większość społeczności powiatowych do przyjęcia rozejmu. [więcej]

31 marca 1543 31 marca 1543 roku Gustaw Waza otrzymał wiadomość o klęsce Nilsa Dacke. W oficjalnych listach przez kolejny miesiąc unikano tematu bitwy, skupiając się na egzekucji podatków żywnościowych dla armii. Mimo to powstanie trwało nadal. Leśne oddziały chłopskie kontynuowały śmiałe ataki, docierając aż w okolice Skänninge i posiadłości Hov. Sytuację komplikowały alarmujące sygnały o narastającym zagrożeniu ze strony przeciwników króla w Niemczech. [więcej]

13 stycznia 1544 13 stycznia 1544 roku riksdag zebrany w Västerås uchwalił przekształcenie Szwecji w monarchię dziedziczną.

Marzec 1555 W marcu 1555 roku Gustaw I Waza przyjął posła Zygmunta Augusta, który przybył z propozycją sojuszu przeciw Moskwie. [więcej]

1555 W 1555 roku Gustaw I Waza wysłał do Zygmunta Augusta posła z ofertą mariażu swojego syna Eryka z siostrą polskiego monarchy. [więcej]

Wrzesień 1555 We wrześniu 1555 roku wojska Gustawa Wazy zaatakowały rosyjską twierdzę Orzeszek leżącą u wypływu rzeki Newy z jeziora Ładoga, ponieważ kto kontrolował Orzeszek, ten kontrolował całą drogę wodną prowadzącą w głąb Rosji.

Styczeń 1556 W styczniu 1556 roku wojska Iwana IV rozpoczęły oblężenie Wyborga.

Marzec 1557 W marcu 1557 roku w Nowogrodzie Wielkim wysłannicy Gustawa Wazy uzgodnili z negocjatorami Iwana IV pokojowy traktat kończący wojnę szwedzko-rosyjską.

29 września 1560 Gustaw I Waza zmarł po dłuższej chorobie 29 września 1560 roku w zamku sztokholmskim.

Gustaw I Waza(1521–1560)

Gustaw I Waza
(1521–1560)