Sztum

XII wiek W XII wieku, w miejscu gdzie później Krzyżacy wybudowali sztumski zamek, ulokowana była centralna warownia pruskiej włości Alyem.

1234 Z 1234 roku pochodzi najstarsza wzmianka o Sztumie, zapisana w postaci Stumo circa Postelin, co tłumaczy się jako Sztum w okolicy Postolina.

1236 W 1236 roku należący do Prusów Sztum zajęły krzyżackie oddziały Hermana von Balk, a następnie na terenie dzisiejszego Rynku administracja zakonna założyła folwark.

1326-1335 W latach 1326-1335 na wyspie Jeziora Białego Krzyżacy wybudowali zamek w Sztumie, w którym na co dzień rezydował wójt zakonny.
W celu powiększenia powierzchni wyspy, na której miała stanąć warownia, wody jeziora spuszczono specjalnie utworzonymi kanałami. Powstałą w ten sposób wyspę poprzecinano fosami na trzy części. Ten nowy twór podzielił jezioro na dwie części. W późniejszym okresie północny segment otrzymał nazwę Jezioro Barlewickie, a południowy Jezioro Zajezierskie.
Zamkowe mury posadowione na kamiennych fundamentach wymurowano z cegły. Sam zamek składał się z zamku głównego i dwóch przedzamczy.

1377 W 1377 roku arcyksiążę austriacki Albrecht III Habsburg, wspólnie z Zakonem Krzyżackim organizując zbrojną wyprawę na Litwę, otrzymał tu rycerski pas. W darze wdzięczności pozostawił Sztumowi swoje barwy herbowe, które do dziś zdobią chorągiew miasta: biały pas na czerwonym polu.

1406 W 1406 roku na wschodnim przedzamczu zamku w Sztumie wielki mistrz Ulrich von Jungingen umiejscowił swój zwierzyniec.

1410 W lipcu 1410 roku, w czasie marszu armii Władysława II Jagiełły na Malbork, zamek w Sztumie został zajęty i obsadzony polską załogą. We wrześniu 1410 roku król zrezygnował z dalszego oblężenia Malborka i zarządził odwrót armii. Polska załoga, pozostawiona wcześniej w Sztumie, broniła się jeszcze przez sześć tygodni przed atakami wojsk krzyżackich. Dopiero po uzgodnieniu warunków kapitulacji i uzyskaniu zgody Władysława II Jagiełły obrońcy opuścili sztumską twierdzę.

1416 Zachodnie przedzamcze w Sztumie było rozległą wyspą, oddzieloną fosami od lądu i zamku głównego. W pierwszej połowie XIV wieku właśnie tu funkcjonował zakonny folwark. Teren ten stopniowo przekształcił się w osadę z rynkiem, ratuszem i kościołem. W 1416 roku wielki mistrz Michał Kuchmeister lokował tu miasto na prawie chełmińskim. Niedługo potem przystąpiono do wznoszenia murów obronnych. Powstałe wówczas miejskie obwarowania ciągnęły się wzdłuż brzegów jeziora i objęły całą wyspę, na której stały zamek i miasto. Ich długość wynosiła przeszło tysiąc siedemset metrów. Całego założenia broniło osiemnaście baszt. Do miasta można było wjechać przez dwie bramy: od zachodu przez Bramę Malborską, a od wschodu przez Bramę Kwidzyńską. Z trzech stron miasto opływały wody jeziora, a od wschodu zabezpieczał je zamek wójtowski.

1454 W lutym 1454 roku oddziały zbrojne Związku Pruskiego przystąpiły do blokady zamku w Sztumie. Na czele czterystuosobowej załogi obrońców warowni stanął Mikołaj von Milwicz. W ramach przygotowań do obrony polecił on zniszczyć most na fosie miejskiej przed Bramą Malborską oraz spalić miasto. Do kapitulacji twierdzy doszło w sierpniu 1454 roku.
Niestety już 21 września 1454 roku, po klęsce królewskiej armii pod Chojnicami, Sztum wpadł w ręce krzyżackie.

1466 W październiku 1466 roku, po drugim pokoju toruńskim, Sztum wszedł w skład Prus Królewskich, a zamek stał się siedzibą starosty.

1553 W roku 1553 król Zygmunt August potwierdził prawa i przywileje dla miasta Sztum.

31 października 1461 31 października 1461 roku podczas działań zbrojnych wojny trzynastoletniej marszałek Piotr Dunin odbił Sztum z krzyżackich rąk.

1565 W 1565 roku w źródłach pojawiła się polska nazwa Sztum. Wcześniej powszechnie używano nazwy niemieckiej Stuhm.

1626 W 1626 roku zamek w Sztumie zajął oddział Gustawa II Adolfa.

1629 W 1629 roku, po przegranej bitwie pod Trzcianą, w zamku w Sztumie schronił się Gustaw II Adolf.

1629 W 1629 roku, w myśl traktatu zawartego w Starym Targu, Sztum na okres sześciu lat przeszedł pod zarząd elektora brandenburskiego.

1635 W 1635 roku, na mocy postanowień traktatu zawartego w Sztumskiej Wsi, Sztum ponownie przeszedł pod zarząd polskiego króla.

1655-60 W latach 1655-60 Sztum ponownie był pod szwedzką okupacją. W tym okresie miasto i zamek zostały ogołocone z przedmiotów mających jakąkolwiek wartość.

1683 W 1683 roku Sztum został spustoszony przez ogromny pożar.

1709-1710 W latach 1709-1710 Sztum nawiedziła epidemia dżumy.

XIX wiek W XIX wieku po przebudowie zamku w Sztumie znalazło się tu miejsce dla sądu i więzienia.

1772 W 1772 roku, po II rozbiorze Polski, w sztumskim zamku pruskie władze umieściły różnorakie urzędy.

1884 W 1884 roku zakończono w Sztumie budowę szpitala.

XX wiek Do naszych czasów z dawnego krzyżackiego zamku w Sztumie przetrwały fragmenty murów obwodowych, dolne partie baszty więziennej i wieży bramnej oraz główne (południowe) skrzydło z piwnicami. W zamku swą siedzibę ma Sztumskie Centrum Kultury.

Położenie zamku na mapie