ozdoba

Stefan Batory
(1529-1569)

ozdoba
Stefan Batory
Dynastia:Jagiellonów
Rodzice:Stefan Batory
i Katarzyna Telegdi
Urodzony:27 września 1533 roku
Zmarł:12 grudnia 1586 roku
27 września 1533 Stefan Batory urodził się 27 września 1533 roku jako najmłodszy syn Stefana VI Bathor de Somlyó i Anny Katarzyny Thelegdi. [więcej]
1534 W 1534 roku zmarł ojciec Stefana Batorego. Wojewoda siedmiogrodzki odszedł, przegrywając walkę z chorobą – według przekazów przyczyną był dotkliwy, niegojący się wrzód na nodze. [więcej]
Dzieciństwo Na etapie wychowania domowego Stefana Batorego decydującą rolę odegrała matka Stefana Anna Katarzyna. [więcej]
1540 W 1540 roku umierał "król narodowy" (Jan Zapolya). Rodzina Batorych brała czynny udział w najważniejszych wydarzeniach państwowych. [więcej]
1540 Po śmierci Jana Zapolyi brat Stefana Batorego Andrzej związał się z Martinuzzim - osobą, która skupiła w swoich rękach niemal absolutną władzę w Siedmiogrodzie. [więcej]
1547 W 1547 roku zmarła matka Stefana Batorego Katarzyna Telegdi. [więcej]
1548 Już jako piętnastoletni młodzieniec Stefan Batory pobierał naukę żołnierskiego rzemiosła. [więcej]
Wrzesień 1548 We wrześniu 1548 roku starszy brat Andrzej wysłał Stefana Batorego na dwór arcybiskupa Pawła Värdaya w Nagyszombat (dzisiejsza Trnava). Pełniąc funkcję giermka, młody Batory bywał w Pożoniu (Bratysławie) i obserwował z bliska działanie rady państwa. To tam nasiąkał kulturą Zachodu, uczył się finezyjnej dyplomacji i nowoczesnej administracji, co później uczyniło go tak skutecznym reformatorem w Polsce. [więcej]
Jesień 1548 Jesienią 1548 roku Stefan Batory jako dworzanin arcybiskupa Värdaya trafił przed oblicze Ferdynanda Habsburga. Miał okazję z bliska przyjrzeć się potędze i surowości dynastii. Arcybiskup przedstawił nastoletniego Stefana słowami, które stały się słynną anegdotą: „Oto dziecko, które pragnie, by traktowano je jak mężczyznę”. Podkreśliło to niezwykłą dojrzałość chłopca. [więcej]
Jesień 1548 Wiedeński dwór Ferdynanda Habsburga stał się dla młodego Stefana Batorego prawdziwym uniwersytetem ogłady. Jungherr von Siebenbürgen, jak go nazywano, nie tylko zgłębiał tajniki wielkiej polityki, ale też uległ pasji, która pozostała z nim do końca życia – łowiectwu. Wspólne polowania z cesarzem były dla energicznego młodzieńca szkołą odwagi, a z czasem stały się dla niego najważniejszą odskocznią od spraw państwa i lekarstwem na ból. [więcej]
Styczeń 1549 Na początku 1549 roku Stefan Batory znalazł się w orszaku księżniczki Eleonory, która podążała do Mantui na swój ślub z księciem Wilhelmem I Gonzagą. [więcej]
1549 - 1550 Pobyt w Italii Stefan Batory wykorzystał na edukację, uczestnicząc w wykładach na uniwersytecie w Padwie. [więcej]
Wiosna 1550 Wiosną 1550 roku Stefan Batory powrócił do rodzinnego Somlyó. [więcej]
1551 W 1551 roku Stefan Batory brał udział w uroczystościach związanych ze ślubem jego brata Andrzeja z Małgorzatą Majláth. [więcej]
Lipiec 1551 W lipcu 1551 roku Stefan Batory był świadkiem poddania Siedmiogrodu Ferdynandowi I i wyjazdu Izabeli Jagiellonki z Siedmiogrodu. [więcej]
Września / października 1551 We wrześniu i październiku 1551 roku Stefan Batory i jego bracia bronili oblężonej przez Turków Lippy (obecnie rumuńska Lipova) nad rzeką Maruszą. [więcej]
Październik 1556 W październiku 1556 roku Stefan Batory wygłosił powitalną mowę podczas wjazdu Izabeli Jagiellonki do Siedmiogrodu. [więcej]
1556 Po powrocie Izabeli Jagiellonki do Siedmiogrodu rodzina Stefana Batorego otrzymała szereg przywilejów. [więcej]
Marzec 1557 W marcu 1557 roku Stefan Batory został komendantem zamku Szatmar (rumuńskie Szatu Mare).
Maj 1559 W maju 1559 roku Stefan Batory otrzymał od Izabeli Jagiellonki nominację na komendanta twierdzy Waradyn (rumuńska Oradea). [więcej]
Jesień 1559 Jesienią 1559 roku Stefan Batory jako komendant twierdzy Waradyn udostępnił pomieszczenia zamku dla uczestników zjazdu węgierskich duchownych protestanckich. [więcej]
Jesień 1561 Jesienią 1561 roku po zdradzie Melchiora Balassy Stefan Batory został wodzem naczelnym wojsk Jana Zygmunta w wojnie z Ferdynandem I. [więcej]
21 stycznia 1562 Z 21 stycznia 1562 roku pochodzi pierwszy zachowany list Stefana Batorego wysłany z Nagyvárad (Wielkiego Waradynu). W korespondencji do swego szwagra Władysława Kerecsényiego dostrzegał bezsens dalszego przelewania krwi w imię nierealnej mrzonki o natychmiastowym odzyskaniu potęgi „Wielkich Węgier”. [więcej]
Styczeń 1562 W styczniu 1562 roku Stefan Batory, który przejął dowodzenie nad wojskami siedmiogrodzkimi, postrzegał przyszłość państwa w wyjątkowo ciemnych barwach. Otwarcie przyznawał, że Jan Zygmunt nigdy nie czuł się na Węgrzech bezpiecznie i był gotów w każdej chwili do powrotu do Polski. [więcej]
4 marca 1562 4 marca 1562 roku Stefan Batory dowodził wojskami Jana Zygmunta w bitwie pod Hadad. Mimo że zwycięzcami potyczki okazali się żołnierze Ferdynanda I, to konsekwencje okazały się dla Siedmiogrodzian łagodne. Habsburgowie w obawie przed zbliżającymi się oddziałami tureckimi zgodzili się na zawieszenie broni. [więcej]
Styczeń 1563 W 1563 roku w otoczeniu Jana Zygmunta pojawił się Kasper Bekiesz, który zdobył duże wpływy i stał się orędownikiem wojny z Maksymilianem II. Tym samym pozycja Stefana Batorego uległa osłabieniu. [więcej]
Kwiecień 1563 W kwietniu 1563 roku Stefan Batory otrzymał od Jana Zygmunta zadanie przeprowadzenia z Ferdynandem I i Maksymilianem II negocjacji regulujących wzajemne stosunki. Oczekiwano uznania przez Habsburgów królewskiego tytułu Jana Zygmunta i zaproponowano mariaż władcy Siedmiogrodu z którąś z księżniczek austriackich. [więcej]
2 lipca 1563 2 lipca 1563 roku w Wiedniu Stefan Batory spotkał się z posłem Zygmunta Augusta Marcinem Kromerem. Razem nieco przeformułowali treść postulatów, które mimo to zostały odrzucone. Ponadto cesarz oskarżał Jana Zygmunta o uzurpację tytułu króla węgierskiego. [więcej]
11 lipca 1563 11 lipca 1563 roku w Wiedniu Stefan Batory próbował wypracować kompromis w sprawie tytulatury Jana Zygmunta. Proponował, aby cesarz oficjalnie uznał go za „syna króla Węgier” oraz „księcia Siedmiogrodu”, a także nadał mu dziedzicznie komitaty nadcisańskie. Ferdynand I Habsburg jednak kategorycznie odmówił. [więcej]
20 lipca 1563 20 lipca 1563 roku w Wiedniu Stefan Batory przedstawił kompromisową tytulaturę: Jan Zygmunt miałby być „księciem części królestwa Węgier i Transylwanii”. Ferdynand I Habsburg odrzucił propozycję w sposób lekceważący i ostateczny. [więcej]
7 sierpnia 1563 7 sierpnia 1563 roku zaniepokojony Jan Zygmunt wysłał do Wiednia Jerzego Blandratę, który przywiózł instrukcję przerwania rozmów i powrotu Stefana Batorego do Siedmiogrodu w przypadku, gdy Ferdynand I Habsburg nie pójdzie na ustępstwa. [więcej]
9 września 1563 9 września 1563 roku Stefan Batory próbował poruszyć temat małżeństwa Jana Zygmunta z austriacką arcyksiężniczką, ale spotkał się z wymownym milczeniem. 22 września 1563 roku również Jerzy Blandrata otrzymał negatywną odpowiedź od Ferdynanda I. Stało się jasne, że misja zakończyła się całkowitym niepowodzeniem – nie uzyskano ani tytułów, ani ziem, ani sojuszu małżeńskiego. [więcej]
Październik 1563 Na początku października 1563 roku Stefan Batory wyjechał z Wiednia, zostawiając sprawy Siedmiogrodu w rękach polskiej dyplomacji. [więcej]
Wrzesień 1564 We wrześniu 1564 roku poplecznicy Maksymiliana II Melchior Balassa i Franciszek Zay zajęli zamek Szatmar, a następnie przystąpili do oblężenia twierdzy Tokaj. [więcej]
Wrzesień 1564 We wrześniu 1564 roku Stefan Batory wysłał do Melchiora Balassy i Franciszka Zaya list, w którym w spokojnym tonie ostrzegał przed konsekwencjami ich agresji. Choć jako chrześcijanin deklarował niechęć do przelewania krwi współwyznawców, postawił sprawę jasno: jeśli wróg nie zaprzestanie ataków na jego dobra, z ochotą stoczy z nim bitwę. [więcej]
Październik 1564 W październiku 1564 roku Stefan Batory, dowiedziawszy się o akcji zbrojnej Melchiora Balassy i Franciszka Zaya, zorganizował oddział zbrojny i ruszył z odsieczą. Podstępem opanował zamek Szatmar, a następnie pospieszył na ratunek oblężonym w Tokaju. Krótka kampania Stefana Batorego zakończyła się pełnym sukcesem. [więcej]
Luty 1565 W lutym 1565 roku wojska Maksymiliana II skoncentrowane zostały w okolicy Bratysławy. Stąd ruszyły na Tokaj, który poddał się po czterech dniach. Austriacy opanowali ponadto zamki Szatmar i Nagybanya. [więcej]
Marzec 1565 W marcu 1565 roku Stefan Batory udał się do Szatmaru, aby przeprowadzić z dowódcami Maksymiliana II układy pokojowe. Po stronie cesarza wystąpił Andrzej Batory z Ecsed (stryjeczny brat Stefana) i Łazarz Schwendi. Przedstawiciele cesarscy postawili twarde warunki. Jan Zygmunt miał zrezygnować z tytułu królewskiego, zrzec się obszarów oddanych cesarzowi przez Melchiora Balassę i twierdzy Tokaj oraz złożyć Maksymilianowi II hołd. Z Szatmaru Stefan Batory udał się do Wiednia, aby doprecyzować szczegóły traktatu. [więcej]
24 marca 1565 Mimo zawarcia niekorzystnego układu Jan Zygmunt znów wysłał Stefana Batorego do Wiednia z upoważnieniem z dnia 24 marca 1565 roku. Misja ta miała być ostatnią próbą ratowania resztek suwerenności poprzez mariaż władcy Siedmiogrodu z arcyksiężniczką Joanną. [więcej]
Wiosna 1565 Wiosną 1565 roku gdy Sulejman I dowiedział się o agresji Maksymiliana II na Węgrzech, rozkazał tureckim oddziałom stacjonującym w centralnych Węgrzech, aby udzieliły Siedmiogrodzianom pomocy zbrojnej. Do Wiednia udali się posłowie, którzy zażądali zwrotu Janowi Zygmuntowi zarówno twierdzy Tokaj jak i ziem nad górną Cisą. [więcej]
21 kwietnia 1565 Kiedy Stefan Batory zbliżał się do Wiednia, nie wiedział jeszcze, że wiezie w jukach zapalnik do politycznej bomby. Goniec 21 kwietnia 1565 roku przyniósł mu rozkazy, które czyniły z niego zakładnika wielkiej gry mocarstw. Jan Zygmunt, wsparty obietnicami sułtana Sulejmana I, kazał mu odrzucić układ szatmarski i żądać wszystkiego, co wcześniej wydawało się stracone. [więcej]
2 maja 1565 W memoriale do Maksymiliana II z 2 maja 1565 roku uderzył prosto w architekta niepokojów Melchiora Balassę. Wyliczył mu aż dwanaście ciężkich przestępstw przez niego popełnionych. Mimo siły argumentów Stefana Batorego Rada Dworska pozostała niewzruszona. Odpowiedź Habsburgów była klasycznym przykładem dyplomatycznego uniku: obiecano „zbadać naruszenia prawa”, ale jednocześnie twardo żądano ratyfikacji układu z Szatmáru. [więcej]
14 maja 1565 14 maja 1565 roku Stefan Batory ugodził w najczulszy punkt habsburskiej retoryki. Skoro Maksymilian II Habsburg mienił się panem całych Węgier, to dlaczego pozwalał, by tureckie garnizony z Budy i Temesváru bezkarnie zagrażały Siedmiogrodowi? Batory stanowczo zażądał przysłania wojsk zdolnych powstrzymać ruszające właśnie zagony sułtana. Odpowiedź Rady Dworskiej była jednak chłodna i wymijająca: cesarz dopełni swoich obowiązków jako chrześcijański monarcha, ale dopiero wtedy, gdy Jan Zygmunt ugnie karku i uzna jego pełną zwierzchność. [więcej]
Czerwiec 1565 W czerwcu 1565 roku wojska Jana Zygmunta wsparte garnizonami Sulejmana I przystąpiły do oblężenia Szatmaru. [więcej]
3 czerwca 1565 3 czerwca 1565 roku pod gospodę, w której kwaterował Stefan Batory, zajechał zakurzony goniec z Siedmiogrodu. Czuwający pod oknami agenci cesarscy natychmiast zameldowali o tej wizycie swojemu monarsze. Poseł wezwany w trybie pilnym do wiedeńskiego zamku musiał zrelacjonować nowe twarde dyrektywy Jana Zygmunta. [więcej]
5 czerwca 1565 5 czerwca 1565 roku przebywający w Wiedniu Stefan Batory został pojmany i zamknięty w areszcie, gdy tylko Maksymilian II Habsburg dowiedział się o ataku Jana Zygmunta na Szatmar. [więcej]
23 czerwca 1566 23 czerwca 1566 roku osadzony w wiedeńskim areszcie Stefan Batory zaproponował Maksymilianowi II układ: swoje uwolnienie w zamian za wydanie rodziny Melchiora Balassy. Cesarz jednak odrzucił tę ofertę. [więcej]
24 września 1566 Jesienią 1566 roku do więzionego w Wiedniu Stefana Batorego dotarły tragiczne wieści o śmierci sułtana Sulejmana I, upadku twierdz Szigetvár i Gyula oraz brutalnym mordzie na jego szwagrze Władysławie Kerecsenyim, którego Turcy zgładzili mimo wcześniejszej umowy o kapitulacji. [więcej]
24 listopada 1566 24 listopada 1566 roku w trakcie odbywania aresztu w Wiedniu rozżalony brakiem odpowiedzi Stefan Batory wysłał do Maksymiliana II list, w którym wyliczył swoje dawne zasługi z czasów, gdy był komendantem waradyńskim. [więcej]
Lipiec 1567 Dopiero w lipcu 1567 roku Stefan Batory opuścił domowy areszt zaaranżowany przez Maksymiliana II dwa lata wcześniej. [więcej]
4 lipiec 1567 Po odzyskaniu wolności Stefan Batory udał się w kierunku Bratysławy (ówczesnego Pożonia), skąd 4 lipca 1567 roku wysłał list do Maksymiliana II, oddając zajęte przez Balassę miasto Satu Mare (Szatmar) pod jego opiekę i zapewniając o swojej lojalności. Następnie Stefan Batoryruszył bezpośrednio na dwór siedmiogrodzki. [więcej]
Sierpień 1567 Latem 1567 roku po powrocie z wiedeńskiego aresztu Stefan Batory został bardzo chłodno przyjęty przez Jana Zygmunta. Monarcha odebrał mu komendanturę Waradynu. [więcej]
Jesień 1567 Stefan Batory wraz z bratem postanowili przeczekać trudne czasy i wycofali się do rodzinnego zamku Somlyó, unikając pogłębiania chaosu w wyniszczonym Siedmiogrodzie. Na miejscu czekało ich jednak zaskoczenie – ich trzy siostry, dotąd gorliwe katoliczki, przeszły na kalwinizm. [więcej]
17 lutego 1568 17 lutego 1568 roku w Adrianopolu doszło do podpisania ośmioletniego rozejmu między Selimem II i Maksymilianem II. Porozumienie sankcjonowało istnienie Siedmiogrodu w jego okrojonym terytorium. Po bezpotomnej śmierci Jana Zygmunta Siedmiogród miał się stać częścią monarchii Habsburgów. [więcej]
Marzec 1571 W drugiej połowie marca 1571 roku, po śmierci Jana Zygmunta, Stefan Batory wysłał do Selima II posła z prośbą o poparcie swojej kandydatury na wojewodę Siedmiogrodu. [więcej]
17 marca 1571 17 marca 1571 roku w liście do sędziego w Kolozsvarze Stefana Fejerdiego Stefan Batory podpisał się jako hrabia i wojewoda Siedmiogrodu. [więcej]
Marzec 1571 W marcu 1571 roku, po śmierci Jana Zygmunta, na jednym ze zjazdów siedmiogrodzkiej szlachty brat Stefana Batorego Krzysztof wybrany został dowódcą sił szlacheckich na wypadek zakłócenia wewnętrznego spokoju. [więcej]
27 kwietnia 1571 27 kwietnia 1571 roku do Gyulafehérváru przybył turecki czausz z tajnym edyktem Selima II. Pojawiły się plotki, że sułtan mianował na księcia Stefana Batorego. Aby uniknąć natychmiastowego konfliktu z cesarzem, ten ostatni roztropnie zaproponował, by na razie nie otwierać dokumentu, co szlachta przyjęła z ulgą. [więcej]
29 kwietnia 1571 29 kwietnia 1571 roku Stefan Batory powiadomił Maksymiliana II o wizycie czausza i zapytał o sposób przeprowadzenia wolnych wyborów. Choć rywalizujący z nim Kasper Bekies udał się do Wiednia, by namówić cesarza do interwencji zbrojnej, Habsburg odmówił – nie chciał wojny z Turcją i zadowalał się obietnicą przyszłego hołdu od nowego władcy. [więcej]
20 maja 1571 20 maja 1571 roku rozpoczął się sejm szlachty siedmiogrodzkiej w Gyulafehervarze (Alba Iulia). Na początku złożono do grobu zwłoki zmarłego Jana Zygmunta. Potem podczas zgromadzenia pojawił się poseł Selima II i oddał zebranym pisemną decyzję swojego władcy co do osoby przyszłego wojewody. Uczestnicy zjazdu nie otworzyli jednak sułtańskiego edyktu. [więcej]
23 maja 1571 23 maja 1571 roku Stefan Batory zapewne uczestniczył uroczystości, podczas której w katedrze w Gyulafehérvár pochowano zmarłego władcę (Jana Zygmunta). [więcej]
24 maja 1571 24 maja 1571 roku na siedmiogrodzkim sejmie wybuchła gwałtowna kłótnia szlachty o to, jak i kiedy wybrać nowego władcę. Stefan Batory zachował jednak absolutny spokój i milczał, co potęgowało wrażenie jego powagi. Gdy zmierzch zaczął zapadać nad salą obrad, kanclerz Michał Csaky pokazał zebranym nietknięty edykt sułtana. Emocje wzięły górę i zniecierpliwiona szlachta zaczęła głośno żądać złamania pieczęci, byle tylko zakończyć to przeciągające się widowisko. Na szczęście w ostatniej chwili górę wziął rozsądek: posłowie zrozumieli, że otwarcie dokumentu oznaczałoby całkowitą kapitulację przed Turcją i ostatecznie nie pozwolili na naruszenie sułtańskiej pieczęci. [więcej]
25 maja 1571 25 maja 1571 roku na sejmie w Alba Iulia Stefan Batory przy poparciu Selima II został wybrany władcą Siedmiogrodu. [więcej]
25 maja 1571 Po owocnych wyborach przeprowadzonych na sejmie w Alba Iulia Stefan Batory wysłał do Maksymiliana II list, w którym poinformował go, że został nowym władcą Siedmiogrodu. [więcej]
10 czerwca 1571 W liście z 10 czerwca 1571 roku Maksymilian II Habsburg oficjalnie pogratulował Stefanowi Batoremu wyboru na wojewodę Transylwanii. Wiedeń traktował to pismo jako dokument określający i nadający zakres władzy. Kluczowym punktem listu była jednak kwestia tytulatury. Cesarz domagał się, aby Stefan Batory używał tytułu „królewskiego namiestnika”. Jako gest dobrej woli Maksymilian II Habsburg przesłał wnioskowaną wcześniej zapomogę w wysokości 25 tysięcy forintów. [więcej]
Czerwiec 1571 W czerwcu 1571 roku Stefan Batory wysłał do Maksymiliana II posłów, którzy między innymi otrzymali pożyczkę 25 000 forintów. [więcej]
Lato 1571 Latem 1571 roku papież Pius V wysłał do Stefana Batorego oficjalne pismo, w którym Watykan formalnie uznał jego nową władzę w Siedmiogrodzie. [więcej]
Lato 1571 Latem 1571 roku Stefan Batory rozpoczął proces wymiany kadr w administracji. [więcej]
Lato 1571 Latem 1571 roku Stefan Batory przyjął posła Selima II, który przybył z darami dla nowego władcy Siedmiogrodu oraz przyrzeczeniem sułtana, że zapewni mu ojcowską opiekę oraz zbrojną pomoc w nagłej potrzebie. Nowy wojewoda odwdzięczył się upominkami dla sułtana. [więcej]
18 września 1571 18 września 1571 roku Stefan Batory doniósł Maksymilianowi II o żądaniach Selima II w sprawie wydania skarbu zmarłego księcia, co było elementem szerszej gry dyplomatycznej. Choć Wiedeń chciał sprowadzić nowego, energicznego władcę Siedmiogrodu do roli posłusznego urzędnika, zamierzał on lawirować między Austrią a Turcją, by zachować niezależność. [więcej]
Jesień 1571 Jesienią 1571 roku Maksymilian II Habsburg, aby osłabić pozycję Stefana Batorego, zaczął wspierać jego rywala Kaspra Bekiesza. Cesarz pomógł mu stworzyć silne punkty oparcia do działań wymierzonych w wojewodę Siedmiogrodu, zabezpieczając dla niego dwie strategiczne twierdze: Huszt i Fogaras. [więcej]
Październik 1571 W październiku 1571 roku z poduszczenia Maksymiliana II Kasper Bekiesz wywołał powstanie Szeklerów. Stefan Batory dość szybko poradził sobie z rebelią. [więcej]
18 lutego 1572 18 lutego 1572 roku Stefan Batory wysłał do Maksymiliana II pismo, w którym doniósł mu o naciskach ze strony sułtana żądającego wydania skarbu po zmarłym księciu. Był to kolejny list, w którym wojewoda – pod maską lojalności i prośby o radę – skutecznie zaszantażował cesarza wizją tureckiego najazdu i powstrzymał Wiedeń przed zbrojnym poparciem Kaspra Bekiesza, podbudowanego niedawną klęską Turków pod Lepanto. [więcej]
18 lutego 1572 18 lutego 1572 roku Stefan Batory przebywając w Gyulafehérvárze wysłał do biskupa Gyóru Jana Liszthyego pismo, w którym skarżył się, że dawni wrogowie niesłusznie oskarżają go o bycie „Niemcem” albo „stronnikiem Turków”. Wojewoda po raz kolejny uderzył w Kaspra Bekiesza, piętnując go jako bezwzględnego oszczercę. [więcej]
Marzec 1572 W marcu 1572 roku Stefan Batory wysłał do Maksymiliana II listy z prośbą o zaopiniowanie pism Selima II, który właśnie oficjalnie poparł jego władzę w Siedmiogrodzie. Był to kolejny krok w mistrzowskiej grze pozorów wojewody. Oficjalnie markował on strach przed Turcją i pytał cesarza o radę, a w rzeczywistości wykorzystywał te „konsultacje” jako subtelny straszak wiedeńskiego dworu potęgą Stambułu. [więcej]
27 marca 1572 27 marca 1572 roku Stefan Batory wysłał list do prowincjała jezuitów w Wiedniu, domagając się przysłania do Gyulafehérváru dwunastu zakonników. Był to element jego zakulisowej walki o przywrócenie katolicyzmu w Siedmiogrodzie i zatrzymanie fali reformacji, którą wojewoda tolerował wyłącznie z politycznej konieczności. [więcej]
Wiosna 1572 Wiosną 1572 roku Stefan Batory zwołał sejm siedmiogrodzki, który oficjalnie potępił Kaspra Bekiesza i zażądał zwrotu majątku. [więcej]
Wiosna 1572 Wiosną 1572 roku, mimo zaogniającego się sporu z Habsburgami, sytuacja wewnętrzna w Siedmiogrodzie układała się po myśli Stefana Batorego. Jego ogromnym atutem był brak na dworze starej magnaterii, intryg, klik i koterii politycznych, które paraliżowały inne europejskie dwory. [więcej]
Maj 1572 W maju 1572 roku Stefan Batory wydał ustawę, która zabraniała sprawowania innych form kultu niż te już praktykowane na terenie Siedmiogrodu. [więcej]
8 czerwca 1572 8 czerwca 1572 roku Stefan Batory wydał edykt nakazujący bezwzględne i surowe egzekwowanie podatków od Cyganów. To z pozoru drobne zarządzenie idealnie odsłaniało prawdziwe oblicze siedmiogrodzkiego władcy – rządzącego twardą ręką pragmatyka, który potrzebował pełnego skarbca i sprawnych urzędów, by utrzymać stabilność swojego małego państwa. [więcej]
Wrzesień 1572 We wrześniu 1572 roku agenci Stefana Batorego aresztowali pod pretekstem braku paszportu dwóch gońców Kacpra Bekiesza, którzy wracali ze Stambułu, gdzie próbowali zyskać poparcie Turcji. Stefan Batory poinformował Maksymiliana II o tym incydencie. [więcej]
Maj 1573 W maju 1573 roku tuż po zakończeniu wolnej elekcji w Polsce Stefan Batory żalił się w liście do swojego brata Krzysztofa, że był za słaby, aby sięgnąć po koronę Rzeczpospolitej Obojga Narodów. [więcej]
Październik 1573 W październiku 1573 roku Stefan Batory zbrojnie zajął twierdzę Fogarasz (Făgăraș) należącą do Kaspra Bekiesza. [więcej]
Październik 1573 W październiku 1573 roku Stefan Batory, przewidując ruch Kaspra Bekiesza, wysłał Selimowi II należną daninę, zapewnił sułtana o swojej wierności i ostrzegł go przed spiskowcem. Dyplomacja Stefana Batorego odniosła oczekiwany skutek, ale Turcy bezwzględnie wykorzystali sytuację dla własnych korzyści finansowych, podnosząc roczny podatek dla Siedmiogrodu. [więcej]
Grudzień 1573 W grudniu 1573 roku Stefan Batory spotkał się z posłem Karola IX, który w imieniu monarchy zaproponował sojusz obronny wymierzony w Habsburgów oraz rękę Renée des Rieux (panny de Châteauneuf) wraz ze 100 tysiącami franków posagu. Wojewoda Siedmiogrodu wstępnie przyjął ofertę, lecz celowo zwlekał z samym ślubem, czekając na rozwój wypadków w Polsce. [więcej]
21 lutego 1574 Na koronację Henryka Walezego, która odbyła się 21 lutego 1574 roku Stefan Batory wysłał swego kanclerza biskupa Franciszka Forgâcha, który między innymi miał rozeznać możliwość zmontowania ligi antytureckiej z udziałem Polski, Francji, Moskwy i Siedmiogrodu. [więcej]
Maj 1574 W maju 1574 roku cesarz Maksymilian II Habsburg nakazał Stefanowi Batoremu w ciągu 70 dni oddać zamek Huszt spadkobiercom zmarłego kanclerza Michała Csakyego. Wojewoda siedmiogrodzki, nie chcąc stracić warowni, próbował odwrócić uwagę dworu cesarskiego problemami w Mołdawii. [więcej]
1574–1575 W latach 1574–1575 Stefan Batory zreformował zasady mobilizacji i służby wojskowej. Służbę w armii w dużej mierze oparł na Szeklerach. [więcej]
1574 W 1574 roku na dworze Stefana Batorego w Gyulafehervarze pojawił się banita Samuel Zborowski, który stał się jednym z orędowników udziału wojewody siedmiogrodzkiego w wolnej elekcji po ucieczce Henryka Walezego z Krakowa. [więcej]
18 / 19 czerwca 1574 W nocy z 18 na 19 czerwca 1574 roku Henryk Walezy porzucił tron Polski i Litwy. Powrócił do Francji, gdzie czekało na niego wolne miejsce na monarszym stolcu. Ta informacja była iskrą rozpalającą nowy pomysł Stefana Batorego. Wojewoda Siedmiogrodu postanowił wziąć udział w wolnej elekcji. [więcej]
Sierpień 1574 Zapewne w sierpniu 1574 roku Stefan Batory rozpoczął swoje dyskretne zabiegi dyplomatyczne, wysyłając do Stambułu zaufanego agenta Piotra Raca. Książę Siedmiogrodu cieszył się nad Bosforem opinią lojalnego lennika, co postanowił sprytnie wykorzystać w grze o polską koronę. Misja Raca opierała się na genialnym fortelu politycznym – zamiast oficjalnie prosić o poparcie dla swojego pana, agent miał rozgłaszać w stolicy Imperium Osmańskiego kontrolowane plotki o tym, że Polacy zamierzają wybrać na króla cara Moskwy lub jednego ze znienawidzonych przez Turcję Habsburgów. [więcej]
1574 / 1575 Na przełomie 1574 i 1575 roku wokół Koszyc zaczęły się gromadzić wojska habsburskie, które miały nie dopuścić Stefana Batorego do udziału w elekcji na króla Polski i Litwy. [więcej]
Styczeń 1575 Na początku 1575 roku wojska Iwana IV, wspierane przez oddziały księcia Magnusa (brata Fryderyka II), podjęły ofensywę w Inflantach. W ciągu kilku miesięcy zajęły północny pas terytorium, przejmując wiele zamków i miast. [więcej]
Luty 1575 W lutym 1575 roku Samuel Zborowski nielegalnie wrócił do Rzeczypospolitej, by werbować wojsko dla Stefana Batorego i budować wśród szlachty poparcie dla jego kandydatury. [więcej]
12 marca 1575 Stefan Batory wysłał do Rzeczypospolitej kolejnego emisariusza – arianina Hieronima Filipowskiego. Miał on za zadanie dyskretnie przygotować grunt pod przyszłą elekcję. Mimo że polska szlachta zaczęła dostrzegać aspiracje księcia Siedmiogrodu, stronnicy Habsburgów pozostawali sceptyczni. Andrzej Dudycz w liście z 12 marca 1575 roku do Maksymiliana II otwarcie lekceważył kandydaturę Batorego, wróżąc jej rychłą porażkę. [więcej]
12 maja 1575 12 maja 1575 roku w Stężycy rozpoczął się zjazd możnowładców mający ustalić zasady elekcji i kandydatów do tronu. Sytuacja Stefana Batorego pozostawała trudna – jego kandydatura niemal nie pojawiała się w dyskusjach. Obrady, toczące się w atmosferze chaosu i wzajemnych oskarżeń między senatorami a szlachtą (w tym napięć między Litwinami a Koroniarzami), nie doprowadziły do żadnych rozstrzygnięć. Brak zgody co do terminu elekcji oraz głębokie podziały sprawiły, że zjazd zakończył się fiaskiem i rozejściem uczestników bez wyłonienia kandydata. [więcej]
Maj 1575 W maju 1575 roku odbył się zjazd w Stężycy, podczas którego kandydatura habsburska, forsowana przez część możnowładców, spotkała się z gwałtownym sprzeciwem ze strony szlachty. [więcej]
Czerwiec 1575 W drugiej połowie czerwca 1575 roku Stefan Batory dowiedział się o obecności Kaspra Bekiesza w Koszycach i jego planach ataku. Wojewoda natychmiast rozpoczął starania mające na celu zmobilizowanie poddanych, lecz przyszłość rządów Stefana Batorego wisiała na włosku, ponieważ podzielona siedmiogrodzka szlachta początkowo zwlekała z poparciem, czekając na reakcję kluczowych graczy. [więcej]
22 czerwca 1575 22 czerwca 1575 roku w samym środku kampanii wojennej Stefan Batory znalazł czas na napisanie listu do Antoniego Meszarosa z prośbą o przysłanie antycznych monet do swojej kolekcji numizmatycznej. W tym czasie Kasper Bekiesz, poszukujący szerokiego poparcia społecznego, zaczął przeciągać na swoją stronę Szeklerów. [więcej]
10 lipca 1575 10 lipca 1575 roku Stefan Batory pokonał wojska Kaspra Bekiesza w bitwie pod Kereloszentpal (rum. Sanpaul). [więcej]
11 lipca 1575 11 lipca 1575 roku Stefan Batory rozgłosił, że to Maksymilian II Habsburg stał za rozpętaniem konfliktu zbrojnego z Kasprem Bekieszem. Nakazał też konfiskatę całego jego majątku, dzięki czemu zdobył fundusze na realizację swoich następnych planów politycznych. [więcej]
22 lipca 1575 22 lipca 1575 roku w Skierniewicach prymas Jakub Uchański ogłosił termin zwołania Sejmu konwokacyjnego na 3 października w Warszawie. Dla Stefana Batorego przedłużenie okresu bezkrólewia okazało się korzystne. Sytuacja zmieniła się diametralnie w lipcu, gdy do Polski dotarły wieści o spektakularnym zwycięstwie władcy Siedmiogrodu nad stronnikiem cesarza Kasprem Bekieszem. Ten militarny sukces ukazał księcia jako władcę silnego i walecznego, a skonfiskowany majątek pokonanego przeciwnika rozbudził nadzieje polskich elit na podreperowanie mocno zadłużonego skarbu państwa. [więcej]
12 lipca 1575 12 lipca 1575 roku Stefan Batory wysłał list do Mikołaja Mieleckiego, demaskując w nim knowania Maksymiliana II, który poprzez Kaspra Bekiesza chciał zablokować jego starania o tron polski. [więcej]
13 lipca 1575 13 lipca 1575 roku Stefan Batory skierował do polskich senatorów list, w którym wykazał dwulicowość cesarza Maksymiliana II wbrew wcześniejszym zapewnieniom wspierającego Kaspra Bekiesza. [więcej]
Lipiec 1575 Po zwycięskiej bitwie Stefan Batory srogo rozprawił się z buntownikami. [więcej]
Sierpień 1575 W połowie sierpnia 1575 roku Stefan Batory zdecydował się na oficjalne zgłoszenie swojej kandydatury do wolnej elekcji na władcę Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W tym celu wysłał do Krakowa nadwornego lekarza Jerzego Blandratę i podkanclerzego Marcina Berzeviczy'ego, którzy wystąpili przed polskim senatem. [więcej]
8 września 1575 8 września 1575 roku przed polskim senatem stawił się wysłannik Selima II, który zaproponował, aby na władcę Rzeczpospolitej Obojga Narodów wybrać sojusznika Turcji. Mógłby to być któryś z polskich kandydatów, Jan III Waza lub Stefan Batory. [więcej]
Jesień 1575 Jesienią 1575 roku Stefan Batory przekazał braciom Zborowskim spore sumy pieniędzy w zamian za poparcie swojej kandydatury na władcę Rzeczpospolitej Obojga Narodów. [więcej]
3 października 1575 Rozpoczęty 3 października 1575 roku Sejm konwokacyjny stał się wstępem do właściwej elekcji. Ze względu na niską frekwencję termin wyboru króla ustalono na 7 listopada 1575 roku. [więcej]
7 listopada 1575 7 listopada 1575 roku w Woli pod Warszawą rozpoczął się sejm elekcyjny. Na początku zajęto się kwestią obrony granic. [więcej]
12 listopada 1575 12 listopada 1575 roku w Woli pod Warszawą rozpoczęły się przesłuchania posłów kandydatów zgłoszonych do wolnej elekcji. [więcej]
Listopad 1575 W listopadzie 1575 roku na sejmie elekcyjnym jako jednen z kandydatów do korony Polski i Litwy wystąpił książę Ferrary Alfons II. [więcej]
Listopad 1575 W listopadzie 1575 roku na sejmie elekcyjnym jednym z kandydatów do korony Polski i Litwy był chan krymski Dewlet Girej. [więcej]
Listopad 1575 W listopadzie 1575 roku na sejmie elekcyjnym w podwarszawskiej Woli w roli kandydatów do korony Polski i Litwy wystąpiło kilku Polaków. Wśród nich największe szanse mieli: wojewoda sandomierski Jan Kostka, wojewoda bełski Andrzej Tęczyński i wojewoda podolski Mikołaj Mielecki. [więcej]
Listopad 1575 W listopadzie 1575 roku na sejmie elekcyjnym Andrzej Zborowski wygłosił mowę, podczas której wymienił Stefana Batorego jako zasługującego na wybór. [więcej]
Listopad 1575 W listopadzie 1575 roku do Woli pod Warszawą zaczęła zjeżdżać się szlachta, aby wziąć udział w sejmie elekcyjnym. Przedstawiciele tego stanu w większości byli przeciwnikami wyboru Habsburga. [więcej]
Grudzień 1575 W grudniu 1575 roku na Sejmie elekcyjnym wystąpili przedstawiciele Stefana Batorego Jerzy Blandrata i Marcin Berzeviczy. Treść mowy stanowiła polityczny majstersztyk: Blandrata podkreślał skromność Batorego i jego rzekomą gotowość do ustąpienia pierwszeństwa kandydaturze habsburskiej, jednocześnie w sposób niezwykle sugestywny wyliczając liczne zalety swojego mocodawcy – od biegłości w sztuce wojennej po cechy charakteru. [więcej]
Grudzień 1575 W grudniu 1575 roku podczas elekcji przemówienie wygłosił Jan Zamoyski [więcej]
Grudzień 1575 W grudniu 1575 roku w podwarszawskiej Woli senatorowie nalegali, aby szlachta wybrała swoich kandydatów. Gdy zgłoszono wojewodę sandomierskiego Jana Kostkę i wojewodę bełskiego Andrzeja Tęczyńskiego, propozycja ta została odrzucona. [więcej]
Grudzień 1575 W grudniu 1575 roku podczas elekcji przemówił wojewoda podolski Mikołaj Mielecki. Na kolanach zaklinał szlachtę, aby poparła wybór Maksymiliana II. [więcej]
12 grudnia 1575 12 grudnia 1575 roku o godzinie 5 po południu na sejmie elekcyjnym w Woli pod Warszawą prymas Jakub Uchański ogłosił wybór Maksymiliana II Habsburga władcą Polski i Litwy. Następnie arcybiskup w obawie przed gniewem szlachty udał się do do kościoła. [więcej]
13 grudnia 1575 13 grudnia 1575 roku stan szlachecki był tak bardzo wzburzony wyborem Maksymiliana II, że jeden szlachcic odważył się na zamach na życie prymasa Jakuba Uchańskiego. Doszło do tego, gdy hierarcha wyjechał z zamku konno, wtedy ktoś z tłumu strzelił doń z pistoletu, zabijając osobę znajdującą się tuż obok arcybiskupa. [więcej]
14 grudnia 1575 14 grudnia 1575 roku na polu elekcyjnym przed szlachtą wystąpił Jan Zamoyski, który zaproponował Annę Jagiellonkę i Stefana Batorego na władców Polski i Litwy. [więcej]
14 grudnia 1575 14 grudnia 1575 roku w podwarszawskiej Woli przemawiał również Stanisław Szafraniec, który poparł kandydaturę Stefana Batorego. [więcej]
14 grudnia 1575 14 grudnia 1575 roku na polu elekcyjnym po wielu oracjach rozpoczęły się gorączkowe narady. Ostatecznie zgodzono się na wybór Anny Jagiellonki i Stefana Batorego. [więcej]
14 grudnia 1575 14 grudnia 1575 roku, gdy zgromadzeni na polu elekcyjnym uzgodnili wybór swoich kandydatów, wysłano do Anny Jagiellonki posłów z pytaniem, czy zgodzi się zostać władczynią Polski i Litwy. Córka Zygmunta Starego odpowiedziała, że nie ma nic przeciw, lecz musi naradzić się ze swoimi opiekunami. [więcej]
14 grudnia 1575 14 grudnia 1575 roku gwałtowny wzrost popularności Stefana Batorego całkowicie zaskoczył posłów Maksymiliana II. Próbowali oni nakłonić delegatów księcia Siedmiogrodu do rezygnacji, lecz spotkali się z ich stanowczą odmową. [więcej]
14 grudnia 1575 14 grudnia 1575 roku marszałek szlachty Mikołaj Siennicki wyszedł przed zgromadzonych na polu elekcyjnym i zapytał, czy chcą mieć królem Stefana Batorego i Annę Jagiellonkę. Gdy zebrani trzykrotnie krzyknęli, że taka jest ich wola, zawołał: Mianuję królem polskim Stefana Batorego, który pod tym warunkiem zostaje obrany, że pojmie w małżeństwo Infantkę Annę. [więcej]
15 grudnia 1575 15 grudnia 1575 roku na polu elekcyjnym w Woli pod Warszawą wystawiono Dyplom elekcyjny Anny Jagiellonki i Stefana Batorego. Dodatkowo dla zaakcentowania, że wybór został dokonany w imieniu całego stanu szlacheckiego, wydany został uniwersał, w którym zawiadamiano nieobecnych o zapadłych decyzjach. [więcej]
Grudzień 1575 W grudniu 1575 roku po zakończeniu sejmu elekcyjnego Jan Zamoyski został kanclerzem. [więcej]
17 grudnia 1575 17 grudnia 1575 roku u Anny Jagiellonki pojawili się posłowie z prymasem Jakubem Uchańskim na czele, którzy próbowali skłonić ją do wyboru syna Maksymiliana II Ernesta na męża i króla, przy jednoczesnej rezygnacji z mariażu ze Stefanem Batorym. Córka Zygmunta Starego nie zgodziła się. [więcej]
20 grudnia 1575 20 grudnia 1575 roku na warszawskiem zamku marszałek wielki koronny Andrzej Opaliński uroczyście obwołał królem Maksymiliana II, podczas gdy zaledwie sto metrów dalej, na rynku warszawskim, Andrzej Zborowski ogłosił wybór Stefana Batorego. [więcej]
Grudzień 1575 W grudniu 1575 roku po zakończeniu wolnej elekcji szlachta rozjechała się, lecz nie wszyscy byli jeszcze przekonani, że sprawa obsadzenia tronu była doprowadzona do końca. Znaleźli się tacy, którzy wysłali listy do prymasa Jakuba Uchańskiego i innych senatorów z propozycjami, aby powstrzymać poselstwa do Wiednia i na Węgry i ponownie zwołać sejm generalny. [więcej]
Grudzień 1575 W grudniu 1575 roku po zakończeniu wolnej elekcji prymas Jakub Uchański wysłał do Siedmiogrodu swojego siostrzeńca łowickiego proboszcza Jakuba Woronieckiego, który miał odwieść Stefana Batorego od przyjęcia korony polskiej i litewskiej. [więcej]
Styczeń 1576 Na początku stycznia 1576 roku Stefan Batory wysłał do Polski Hieronima Filipowskiego, który przybył z zapewnieniami, że elekt przyjmuje wybór i dołoży wszelkich starań, aby możliwie jak najszybciej zjawić się w Polsce. [więcej]
Styczeń 1576 W pierwszej połowie stycznia 1576 roku w Gyulafehervarze Stefan Batory przyjął wysłanników polskiej szlachty, którzy przybyli, aby przedstawić elektowi warunki królowania. [więcej]
Styczeń 1576 W pierwszej połowie stycznia 1576 roku Stefan Batory wysłał do Jana Zamoyskiego list, w którym z niezwykłą atencją chwalił zasługi adresata. [więcej]
14 stycznia 1576 14 stycznia 1576 roku w Gyulafehervarze Stefan Batory przyjął posła Maksymiliana II Krzysztofa Teuffenbacha, który usiłował go zniechęcić do przyjęcia korony Polski i Litwy. [więcej]
Styczeń 1576 W styczniu 1576 roku w Jędrzejowie przed szlachtą wystąpił nuncjusz papieski Wincenty Laureo, który agitował na rzecz Maksymiliana II. W związku z tym uczestnicy zjazdu postanowili wysłać do Rzymu suplikę z wyjaśnieniem, że wybór cesarza był efektem złej woli prymasa, natomiast decyzja o powołaniu na tron Stefana Batorego - głosem całego narodu szlacheckiego. [więcej]
Styczeń 1576 W styczniu 1576 roku w Jędrzejowie zaczęła się gromadzić szlachta. Celem zjazdu było uznanie wyboru Stefana Batorego i Anny Jagiellonki za jedyny legalny w obliczu stanowiska prymasa Jakuba Uchańskiego, który ogłosił królem Rzeczpospolitej Obojga Narodów cesarza Maksymiliana II. Andrzej Zborowski został wybrany przewodniczącym zgromadzenia. [więcej]
19 stycznia 1576 19 stycznia 1576 roku w Jędrzejowie mowę wprowadzającą wygłosił biskup kujawski Stanisław Karnkowski. [więcej]
25 stycznia 1576 Pod koniec stycznia 1576 roku Gyulafehervarze Stefan Batory przyjął polskie poselstwo, które przyjechało z misją sprawdzenia, czy elekt zechce przyjąć koronę. Szlachta, na wypadek odmowy, przygotowała w zanadrzu ciężki argument: jeśli książę zlekceważy polską ofertę, Polska zinterpretuje to jako jego tajny sojusz z cesarzem, co w oczach sułtana mogłoby zagrozić niezawisłości samego Siedmiogrodu. Ostrzeżenie to pozostało jednak w ukryciu. Stefan Batory nie tylko przyjął posłów z niezwykłą życzliwością, ale wręcz oczarował ich swoją postawą. Choć spór o Pacta conventa był drobny, sygnalizował głębsze rysy, które w przyszłości mogły poróżnić króla ze szlachtą. Zgodził się na warunki, obiecując zaprzysiężenie zaraz po zamknięciu obrad sejmu w Siedmiogrodzie i uregulowaniu lokalnych spraw. [więcej]
27 stycznia 1576 Pod koniec stycznia 1576 roku w Gyulafehervarze Stefan Batory spotkał się z wysłannikiem prymasa Jakuba Uchańskiego Jakubem Woronieckim. Ten oficjalnie pouczał księcia Siedmiogrodu o niebezpieczeństwach, ale w sekrecie przedstawił prawdziwy cel swojej misji: prymas był gotów poprzeć go, jeśli ten na piśmie zagwarantuje przywrócenie pełnej jurysdykcji kościelnej. Stefan Batory uprzejmie wysłuchał posła, obsypał go obietnicami, ale stanowczo odmówił złożenia jakiegokolwiek skryptu. [więcej]
Styczeń 1576 Pod koniec stycznia 1576 roku na sejmie siedmiogrodzkim Stefan Batory skutecznie zabiegał o przekazanie władzy swojemu bratu Krzysztofowi, który został obrany nowym wojewodą. [więcej]
30 stycznia 1576 Dopiero 30 stycznia 1576 roku w Jędrzejowie przyjęto wysłanników Maksymiliana II, którzy starali się o zmianę nastawienia szlachty do cesarza. [więcej]
1 lutego 1576 1 lutego 1576 roku siły wierne Stefanowi Batoremu wkroczyły do Krakowa, zabezpieczając stolicę i insygnia koronne przed stronnikami Maksymiliana II. [więcej]
1 lutego 1576 1 lutego 1576 roku Stefan Batory wysłał do biskupa kujawskiego Stanisława Karnkowskiego list, w którym obiecał poszanowanie religii katolickiej oraz praw Kościoła i państwa. [więcej]
1 lutego 1576 1 lutego 1576 roku Stefan Batory wysłał do Jana Zamoyskiego list zapowiadający swoje przybycie. [więcej]
8 lutego 1576 8 lutego 1576 roku w Meggyes (Mediaș) Stefan Batory zaprzysiągł Pacta conventa, przejmując obowiązki króla Polski. Uroczystość odbyła się w obecności przedstawicieli Polski, Turcji, Mołdawii, Wołoszczyzny oraz Maksymiliana II. [więcej]
Luty 1576 W lutym 1576 roku zwolennicy Stefana Batorego zwrócili się do rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z zapytaniem, kogo szacowna uczelnia popiera. [więcej]
Luty 1576 W lutym 1576 roku Stefan Batory rozesłał korespondencję do szerokiego grona możnowładców w Polsce, pragnąc pozyskać ich przychylność. [więcej]
20 luty 1576 Zjazd w Jędrzejowie zakończył się około 20 lutego 1576 roku opracowaniem Artykułów deputatów, które miały zapewnić stabilność i porządek w państwie. [więcej]
Marzec 1576 W marcu 1576 roku prymas Jakub Uchański rozesłał listy do senatorów i wezwał wszystkich na 30 kwietnia na sejm konwokacyjny do Łowicza. W związku z tym przywódcy szlacheccy wystosowali do prymasa pismo, w którym sugerowano, że zapowiedziana konwokacja grozi wojną domową, za którą odpowiedzialność spadnie na hierarchę. [więcej]
16 marzec 1576 16 marca 1576 roku Stefan Batory wyruszył w podróż do Krakowa. Dla bezpieczeństwa wybrał dłuższą drogę przez Mołdawię. [więcej]
28 marzec 1576 28 marca 1576 roku Stefan Batory przekroczył graniczną rzekę Prut. Tu napotkał dość skromne powitanie. Brak najważniejszych magnatów i niewielka liczba witającej go szlachty wywołały u przyszłego króla uzasadnione wątpliwości co do faktycznego poparcia, jakie mu obiecywano. [więcej]
28–30 marzec 1576 Podczas podnóży do Krakowa w Śniatyniu Stefan Batory spotkał się z księdzem Janem Dymitrem Solikowskim, który przybył z polecenia biskupa Stanisława Karnkowskiego z misją zbadania, czy nowy monarcha nie porzucił katolickiej wiary. [więcej]
3 kwietnia 1576 3 kwietnia 1576 roku doszło do kluczowego spotkania między Stefanem Batorym a ks. Janem Dymitrem Solikowskim. Rozmowa odbyła się za zamkniętymi drzwiami. Po wykładzie z doktryny katolickiej ksiądz przedstawił przyszłemu królowi diagnozę polityczną: sytuacja w Koronie była dla niego sprzyjająca, ale na Litwie sytuacja była znacznie trudniejsza i wymagająca uwagi. Stefan Batory złożył wyznanie wiary katolickiej, co uspokoiło wysłannika, choć budziło w nim pewne niedowierzanie. [więcej]
4 kwietnia 1576 4 kwietnia 1576 roku Stefan Batory musiał przejść praktyczny egzamin z katolicyzmu. Ponieważ kościół w Śniatyniu był zniszczony, ksiądz Solikowski zorganizował mszę w zamku. Zachowanie przyszłego króla – modlitwa ze łzami w oczach i uszanowanie Ewangelii – w pełni usatysfakcjonowało wymagającego wysłannika. [więcej]
7 kwietnia 1576 7 kwietnia 1576 roku Stefan Batory wjechał do Lwowa. Mieszkańcy różnych kultur i narodowości wystąpili w przepychu witając króla - elekta. Orszak złożony z rajców miejskich, Polaków, najbogatszych Ormian, Greków i Rusinów olśniewał złotem i srebrem, a liczne cechy rzemieślnicze ustawiły się wzdłuż drogi, tworząc podniosłą atmosferę. Nad tłumem niósł się huk bębnów i dźwięk fanfar, które zagłuszały nawet miejscowych muzyków, z trudem dotrzymujących kroku przyjezdnym kapelom. Stefan Batory ubrany w dostojne purpurowe szaty z kołpakiem zwieńczonym powiewającą kitą piór wywarł na zgromadzonych ogromne wrażenie swoją wyniosłą i majestatyczną postawą. W imieniu szlachty powitał go Hieronim Sieniawski, a po nim przemówił burmistrz. [więcej]
7 kwietnia 1576 Oprawa podniosłej uroczystości we Lwowie nie mogła ukryć napięć. Gwardia ratuszowa wchodziła w otwarte konflikty z hajdukami królewskimi, a Stefan Batory musiał stawić czoła palącemu problemowi nieopłaconego wojska kwarcianego, co zmusiło go do wydania pieniędzy, których nie miał w nadmiarze. [więcej]
8 kwietnia 1576 Podczas pobytu we Lwowie Stefan Batory spotkał się z delegacją Kozaków Zaporoskich, którym ofiarował po 15 florenów na głowę z myślą o przyszłej wyprawie zbrojnej. [więcej]
10 kwietnia 1576 Podążający do Krakowa Stefan Batory natknął się na zdecydowany opór w Gródku. Mikołaj Mielecki polecił zamknąć przed nim bramy miasta i, demonstrując swoją niechęć, odmówił spotkania z królem-elektem. [więcej]
12 kwietnia 1576 Kierujący się ku Krakowowi Stefan Batory w Medyce wysłuchał wyszukanej mowy powitalnej sędziego Ziemi Przemyskiej Walentego Orzechowskiego. Jego wystąpienie nie było jedynie kurtuazją, lecz manifestem „szlacheckiego kontraktu”. Sędzia przemyski otwarcie pouczył elekta, że w Polsce legitymizacja władzy wynika z przestrzegania prawa, a nie z autokratycznego nadania. [więcej]
12 kwietnia 1576 12 kwietnia 1576 roku w Jarosławiu Stefan Batory nakazał hetmanowi polnemu koronnemu Mikołajowi Sieniawskiemu zaciąg nowych oddziałów, a latem zdecydował o rozwiązaniu starego wojska kwarcianego. [więcej]
12 kwietnia 1576 12 kwietnia 1576 roku wysłannicy Maksymiliana II pojawili się w Warszawie. Ponieważ zamek warszawski był obsadzony przez zwolenników Stefana Batorego, cichcem przyjął ich w katedrze prymas Jakub Uchański. [więcej]
17 kwietnia 1576 17 kwietnia 1576 roku Stefan Batory zatrzymał się na kilka dni w podkrakowskim klasztorze Cystersów w Mogile. Tu spędził Święta Wielkanocne i udzielił odpowiedzi na problemy przedstawione przez senatorów. [więcej]
22 kwietnia 1576 22 kwietnia 1576 roku Stefan Batory wyruszył z Mogiły i uroczyście wjechał do Krakowa. Powitanie króla - elekta było spektakularnym widowiskiem. Magnaci, tacy jak Tęczyński, Maciejowski czy Górka, zgromadzili ogromne, bogato uzbrojone hufce, które w promieniach słońca tworzyły obraz „orężnej łąki” mieniącej się barwami, skórami lamparcimi i złotem. [więcej]
22 kwietnia 1576 22 kwietnia 1576 roku na zamku królewskim Stefan Batory przywitał się ze swoją przyszłą żoną Anną. [więcej]
23 kwietnia 1576 Stefan Batory zaniepokojony małą frekwencją szlachty na Sejmie koronacyjnym dostrzegł realne zagrożenie atakiem ze strony Austrii i Moskwy. Zaproponował natychmiastowe zwołanie pospolitego ruszenia, nawiązanie kontaktów z księstwami Rzeszy Niemieckiej oraz poprawę relacji ze Szwecją. [więcej]
24 kwietnia 1576 24 kwietnia 1576 roku, gdy na Sejmie koronacyjnym Stefan Batory próbował stworzyć „radę sekretną”, spotkał się z natychmiastowym sprzeciwem: w Polsce każdy poseł uważał się za współgospodarza państwa, będąc przekonanym o posiadaniu prawa do pełnej wiedzy o działaniach monarchy. [więcej]
25 kwietnia 1576 W związku z tym że prymas Jakub Uchański odmówił koronacji Stefana Batorego (ponieważ jako stronnik Habsburgów uznał za króla cesarza Maksymiliana II), 25 kwietnia 1576 roku Sejm koronacyjny podjął wiążącą decyzję, która ucięła spory polityczne: koronację miał przeprowadzić biskup kujawski Stanisław Karnkowski. [więcej]
29 kwietnia 1576 Planowana na 29 kwietnia 1576 roku koronacja została przesunięta z powodu przeciągających się obrad sejmowych oraz – przede wszystkim – nagłego oporu Anny Jagiellonki. Na dzień przed ceremonią infantka wycofała się z obietnicy przekazania skarbu państwu, nie chcąc rezygnować z dóbr po swojej matce. Stefan Batory podjął się trudnego zadania przekonania przyszłej żony. [więcej]
30 kwietnia 1576 30 kwietnia 1576 roku Stefan Batory udał się w uroczystej procesji na Skałkę. Uroczystość ta miała symbolizować utrzymanie pokoju pomiędzy władzą świecką a duchowną. [więcej]
1 maja 1576 1 maja 1576 roku Stefan Batory wbrew zwyczajowi powierzył niesienie miecza podczas procesji Jerzemu Niemście, pomijając urząd miecznika krakowskiego. Było to rażące złamanie protokołu, które dodatkowo pogłębiło poczucie urażenia wśród szlachty pilnującej swoich praw. Oprócz tego oświadczył, że nie będzie respektował zakazu nabywania dóbr, argumentując to koniecznością wykupienia zastawionych posiadłości po zmarłym Zygmuncie Auguście. [więcej]
1 maja 1576 1 maja 1576 roku w niewielkim pomieszczeniu na Wawelu Stefan Batory poślubił Annę Jagiellonkę. Świadkami byli senatorowie i posłowie szlacheccy, po jednym z każdego województwa. [więcej]
1 maja 1576 1 maja 1576 roku po cichym ślubie uformował się uroczysty orszak zmierzający z zamku wawelskiego do katedry. Drogę orszaku zabezpieczały szpalery hajduków. Stefan Batory ubrany był w bogate szaty koronacyjne. Został wcześniej przygotowany przez marszałka Andrzeja Zborowskiego oraz poświęcony przez biskupa kujawskiego Stanisława Karnkowskiego. W procesji wzięli udział najważniejsi wielmoże, niosąc insygnia władzy. [więcej]
1 maja 1576 1 maja 1576 roku w katedrze wawelskiej w Krakowie Stefan Batory i Anna Jagiellonka zostali koronowani na władców Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Ceremonii przewodniczył biskup kujawski Stanisław Karnkowski. Punktem kulminacyjnym był nieoczekiwany sprzeciw kniazia Fedora Massalskiego, który w imieniu nieobecnej Litwy zaprotestował przeciwko koronacji, krzycząc „Nie chcemy! Nie pozwalamy!”. Choć incydent wywołał poruszenie, szlachta potraktowała go z dystansem – Massalskiego uciszono, a jego weto zignorowano, przechodząc do porządku dziennego. [więcej]
1 maja 1576 Po koronacji pasowano kilku młodych ludzi na rycerzy. Potem Stefan Batory i Anna Jagiellonka przeszli do zamku, gdzie w otoczeniu panów polskich i węgierskich odbyła się uczta. Wieczorem królewska para udała się do wspólnego łoża. [więcej]
2 maja 1576 2 maja 1576 roku Stefan Batory obdarował małżonkę wartościową biżuterią. [więcej]
2 maja 1576 Dzień po koronacji Kraków wciąż tętnił życiem – turnieje, tańce i uczty trwały w najlepsze, ale dla Stefana Batorego był to czas pierwszej poważnej próby sił. Podczas gdy odbierał hołdy wierności od stanów, od razu przeszedł do konkretów, uderzając w sam fundament szlacheckich przywilejów: Pacta conventa. Ostrzegał, że te przepisy pozwalają wrogowi dyktować warunki i mogą doprowadzić do klęski całej kampanii. Senatorowie odpowiadali wykrętnie. Twierdzili, że to tylko "teoria", a w razie prawdziwej wojny na pewno się dogadają. Bronili tych zapisów jako "ostatniej podwaliny wolności". Dla nich każda zmiana w pacta conventa była niebezpiecznym krokiem w stronę władzy absolutnej. Choć król miał rację z wojskowego punktu widzenia, musiał uznać siłę "złotej wolności". Uległ oporowi posłów, wydał dyplom koronacyjny w pierwotnym brzmieniu i dokończył ceremonię, odbierając hołd od mieszczan na krakowskim rynku. [więcej]
2 maja 1576 Początki panowania, jakie zastał Stefan Batory, były niezwykle dramatyczne. Przeciwko nowemu władcy zawiązał się groźny sojusz Austrii i Rosji, planujący podział państwa między cesarza i Iwana IV. Sytuację pogarszał opór potężnego Gdańska oraz zdrada wojewody Olbrachta Łaskiego, który obsadził austriacką załogą zamek w Lanckoronie, niedaleko od stolicy. [więcej]
3 maja 1576 3 maja 1576 roku Stefan Batory zaprosił posłów do wspólnego przemarszu na krakowski rynek, aby pokazać światu jedność stanów oraz zatrzeć nie najlepsze wrażenia z koronacji. [więcej]
3 maja 1576 3 maja 1576 roku na środku rynku Stefan Batory w pełnym monarszym majestacie odebrał hołd od senatu i miasta Krakowa. Potem pasował młodych szlachciców na rycerzy. Następnie, aby zaskarbić sobie sympatię ludu, nakazał rzucać w tłum monety. [więcej]
Maj 1576 Małżeńskie pożycie tej niedobranej pary okazało się tragicznie krótkie i stało się przedmiotem niewybrednych plotek całego dworu. Dzięki doniesieniom wścibskich dworzan wiemy, że Stefan Batory spędził u żony zaledwie dwie lub trzy noce. Nawet osobiste wizyty Anny Jagiellonki w komnatach małżonka nie skłoniły go do czułości; król, widząc nadchodzącą żonę, po prostu dezerterował, wymykając się z własnej sypialni. [więcej]
4 maja 1576 4 maja 1576 roku w Krakowie Stefan Batory spotkał się ze znanym mu jeszcze z czasów wiedeńskich poselstw biskupem Franciszkiem Krasińskim, który tłumaczył swoją wcześniejszą nieobecność na koronacji chorobą. [więcej]
4 maja 1576 4 maja 1576 roku w Krakowie przed obliczem Stefana Batorego stanęła delegacja litewska z kasztelanem Janem Hlebowiczem na czele. Choć Hlebowicz przybył z jasną misją – grożąc rozwiązaniem unii z Polską – jego harda postawa szybko obróciła się w emocjonalną tyradę pełną żalu i goryczy. [więcej]
Maj 1576 Mimo blasku koronacyjnych uroczystości Stefan Batory nie miał złudzeń – jego panowanie zaczynało się w atmosferze nieufności i politycznego chłodu. Za fasadą hołdów kryły się palące konflikty. Posłowie litewscy, którzy w końcu dotarli do Krakowa, nie ograniczyli się do gratulacji; otwarcie kwestionowali legalność wyboru Batorego i zasypywali go pretensjami. Stronnicy Habsburgów (tzw. „cesarczycy”) nie złożyli broni, knując i szukając haków na nowego monarchę – zaczęto nawet publicznie dopytywać o rozliczenie pieniędzy, które król przywiózł ze sobą z Siedmiogrodu. [więcej]
7 maja 1576 7 maja 1576 roku do Krakowa przybyli posłowie z Wołynia i Bracławszczyzny, co stało się wyraźnym sygnałem narastającej fali poparcia dla Stefana Batorego. W tym czasie na Wawelu ważyły się losy polityki królewskiej: podczas gdy stronnicy naciskali na radykalne rozprawienie się z oponentami, monarcha starał się wypracować metodę skuteczniejszego przyciągania przeciwników do swojego obozu. [więcej]
8 maja 1576 W Krakowie podczas obrad sejmowych Stefan Batory dążył do konsolidacji wojskowej, podczas gdy szlachta konsekwentnie odmawiała. Dla szlachty nie liczyła się nowoczesna sztuka wojenna, lecz przetrwanie „źrenic wolności”; woleli oni opodatkować się na rzecz obrony państwa, byle tylko nie dopuścić króla do stworzenia siły, która mogłaby zostać użyta przeciwko ich przywilejom. [więcej]
8 maja 1576 8 maja 1576 roku Stefan Batory otrzymał od starosty sieradzkiego raport: Olbracht Łaski zgromadził znaczące siły piechoty niemieckiej i wyczekuje na posiłki od Maksymiliana II. Dla króla sytuacja stała się aż nadto jasna. Lanckorona przestała być lokalnym sporem o przywileje, stając się strategicznym przyczółkiem dla wojsk cesarskich. W oczach monarchy, wciąż analizującego meandry polskiego parlamentaryzmu, bunt wojewody sieradzkiego był już otwartą próbą zbrojnego zamachu, wymagającą natychmiastowej reakcji. [więcej]
9 maja 1576 9 maja 1576 roku Stefan Batory, aby ukrócić „samowolę butnych magnatów”, zdecydował o konieczności wystąpienia przeciwko Olbrachtowi Łaskiemu, który bezprawnie zajął zamek w Lanckoronie, planując uczynić z niego punkt oparcia dla wojsk habsburskich. [więcej]
Maj 1576 Batory, choć z natury skłonny do radykalnych cięć, musiał szybko nauczyć się polskiej sztuki kompromisu. Gdy pojawił się pomysł usunięcia z urzędów najbardziej zagorzałych stronników cesarza, Jan Zamoyski stanowczo mu to odradził. Król posłuchał tej rady, a czas pokazał, że była ona trafna. Zamiast budować władzę na strachu i odwecie, monarcha postawił na budowę własnego stronnictwa poprzez przemyślaną dystrybucję wakatów. [więcej]
16 maja 1576 16 maja 1576 roku Stefan Batory uczynił podkanclerzym Jana Zamoyskiego. [więcej]
Maj 1576 Choć Stefan Batory wkrótce po objęciu tronu nadał Janowi Zborowskiemu kasztelanię gnieźnieńską, ambicje rodu sięgały znacznie wyżej. Zborowscy oczekiwali dla Andrzeja urzędu Kanclerza Wielkiego Koronnego. Gdy król powierzył pieczęć Piotrowi Wolskiemu, ich dotychczasowe poparcie dla monarchy zmieniło się w poczucie głębokiej krzywdy. [więcej]
Maj 1576 Mimo koronacji Stefana Batorego w stronnictwie Habsburgów wciąż tliła się nadzieja na zmianę monarchy Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Liczono na sejm Rzeszy w Ratyzbonie, gdzie Maksymilian II Habsburg sugerował, że po uzyskaniu oficjalnego poparcia od całej Rzeszy nie odpuści walki o polską koronę. Nuncjusz Vincenty Laureo trzeźwo ocenił sytuację: szanse cesarza na tron przepadły. Zaproponował więc dyplomacji papieskiej i wiedeńskiej „grę na zwłokę” i planowanie sukcesji. [więcej]
24 maj 1576 Stefan Batory wysłał gwardię węgierską, która po pięciodniowym oblężeniu 24 maja 1576 roku zmusiła załogę zamku w Lanckoronie do kapitulacji. Akcja ta posłużyła jako ostrzeżenie dla innych przeciwników króla. Nagrodzenie dowodzącego akcją Stanisława Górki zapoczątkowało nową regułę Batorego – lojalność i zasługi wojenne stały się pewną drogą do nadań ziemskich, a dla plebejuszy nawet do nobilitacji szlacheckiej. [więcej]
30 maja 1576 30 maja 1576 roku zakończył się Sejm koronacyjny. Stefan Batory do Łowicza wysłał Jana Bobickiego z listem, w którym kategorycznym tonem zapraszał prymasa Jakuba Uchańskiego do osobistego stawienia się przed obliczem monarchy. Hierarcha Kościoła, człowiek schorowany i niezdecydowany, próbował wymigać się od spotkania. [więcej]
Czerwiec 1576 W czerwcu 1576 roku z inicjatywy senatu wysłano misję dyplomatyczną do cesarza Maksymiliana II, aby skłonić go do uznania faktu koronacji Stefana Batorego. Wysłannicy – Jan Krotosz i Jan Dymitr Solikowski – mieli wręczyć listy cesarzowi oraz książętom Rzeszy. [więcej]
3 czerwca 1576 3 czerwca 1576 roku Gdańsk ostentacyjnie zasygnalizował swój dystans wobec nowego króla, goszcząc posłów Iwana IV podążających do cesarza. Był to czytelny sygnał, że ten bogaty ośrodek handlowy zamierza rozgrywać własną kartę, szukając korzyści nie tylko u Habsburgów, ale i u cara. Gdańsk dążył przede wszystkim do zrzucenia tzw. „gorsetu” narzuconego przez Rzeczpospolitą, czyli rygorystycznych Statutów Karnkowskiego. Dokument ten drastycznie ograniczał autonomię miasta, przekazując w ręce królewskich komisarzy kluczowe uprawnienia, takie jak: kontrola nad ruchem w porcie, dowodzenie miejskimi siłami zbrojnymi, prawo apelacji sądowych oraz nadzór nad finansami. [więcej]
4 czerwca 1576 4 czerwca 1576 roku w Przedborzu po naradzie z biskupem kujawskim Stanisławem Karnkowskim Stefan Batory podjął decyzję, która miała ostatecznie przeciąć węzeł gordyjski jego sporów z Jakubem Uchańskim. Zamiast czekać na ruch prymasa, monarcha ogłosił, iż sam przybędzie do Łowicza na „śniadanie” u arcybiskupa. [więcej]
Czerwiec 1576 Marsz Stefana Batorego do Warszawy w czerwcu 1576 roku przybrał formę triumfalnego pochodu. Król zyskiwał poparcie dotąd nieufnej szlachty, a wieści o uznaniu jego władzy napływały z odległych zakątków Rzeczypospolitej, w tym z Litwy i Prus. [więcej]
Czerwiec 1576 W czerwcu 1576 roku podczas postoju w Rawie Stefan Batory wykazał się mistrzowskim wykorzystaniem społecznego niezadowolenia. Szlachta wręczyła królowi skargę na starostę Anzelma Gostomskiego – zwolennika cesarza i zarazem cenionego gospodarza. Król, zamiast pochopnie usuwać urzędnika, za radą Jana Zamoyskiego zastosował bardziej wyrafinowaną strategię: zagroził Gostomskiemu „surogacją” (oddaniem jego starostwa pod zarząd zastępczy). Wystraszony groźbą utraty wpływów starosta natychmiast wrócił z zagranicy i w Błoniu złożył królowi przysięgę wierności. [więcej]
10 czerwca 1576 10 czerwca 1576 roku w Bolimowie Stefan Batory podjął bezkompromisową decyzję i nakazał nuncjuszowi Vincenzo Laureo opuszczenie granic Polski. [więcej]
Czerwiec 1576 Wielkie Księstwo Litewskie początkowo kontestowało wybór nowego monarchy. W czerwcu 1576 roku w Warszawie stanęła przed królem delegacja litewska, aby oficjalnie zaprotestować przeciwko elekcji dokonanej bez ich udziału. Stefan Batory przyjął ich z honorami, zręcznie uznał ich przybycie za wyraz uznania swojej władzy i natychmiast zaprzysiągł litewskie przywileje, zyskując tym samym lojalność możnych z Wielkiego Księstwa. [więcej]
Czerwiec 1576 Lider stronnictwa habsburskiego prymas Jakub Uchański próbował uniknąć spotkania ze Stefanem Batorym, udając chorobę. Odpowiedź króla, że w takim razie on wpadnie do Łowicz „na śniadanie”, podziałała na hierarchę otrzeźwiająco. W połowie czerwca 1576 roku w Warszawie prymas ostatecznie uznał Stefana Batorego za króla, choć do końca próbował „zachować twarz”, zgłaszając zastrzeżenia co do wolności religijnej. [więcej]
Czerwiec 1576 W czerwcu 1576 roku Iwan Groźny przesłał do przebywającego w Ratyzbonie Maksymiliana II projekt podziału Rzeczypospolitej. Car zaproponował cesarzowi wspólny atak zbrojny, w wyniku którego arcyksiążę Ernest miał objąć tron polski, natomiast Litwa, Kijów i ziemie ruskie miały zostać wcielone do państwa moskiewskiego. Warunkiem Iwana IV było całkowite oddanie Inflant pod władanie Rosji. [więcej]
23 czerwca 1576 23 czerwca 1576 roku Stefan Batory powołał gwardię konną, która miała nie tylko strzec osoby władcy, ale i stanowić pierwszą linię uderzenia w nadchodzących wojnach. Dowództwo w tej formacji powierzono między innymi Janowi Zborowskiemu, co było wyraźnym sygnałem próby zjednania sobie tego wpływowego rodu. Choć gwardia składała się z Polaków i Litwinów, król zadbał o zachowanie węgierskich akcentów – żołnierze mieli nosić stroje na wzór węgierski, co miało łączyć jego pochodzenie z nową ojczyzną. [więcej]
Lipiec 1576 Na początku lipca 1576 roku Stefan Batory w liście do papieża Grzegorza XIII zapeniał o swoim głębokim przywiązaniu do wiary. Rzym odpowiedział wymownym milczeniem. Wybór „Węgra” zburzył papieskie plany oparcia polityki wschodniej na Habsburgach, a nad Tybrem wciąż obawiano się rzekomej uległości Batorego wobec Turcji. To dyplomatyczne zamrożenie relacji budziło niepokój nawet wśród kardynałów, którzy ostrzegali, że brak aprobaty dla nowego monarchy jest błędem mogącym zaważyć na przyszłości chrześcijańskiej koalicji. [więcej]
Lipiec 1576 Na początku lipca 1576 roku Stefan Batory wysłał do Rzymu poselstwo z księdzem Janem Zamoyskim herbu Grzymała, który miał zastąpić nieefektywnego w swoich działaniach Pawła Uchańskiego. Królewski wysłannik został jednak w Watykanie praktycznie zignorowany. Co szczególnie dotkliwe, nawet kardynał Stanisław Hozjusz (najwyższy rangą polski dostojnik w Rzymie) odmówił spotkania z przedstawicielem nowego monarchy. W rzymskich kuluarach wciąż bowiem panowało silne przekonanie, że cesarz Maksymilian II Habsburg dzięki wsparciu Rzeszy powinien podjąć próbę siłowego odzyskania korony Polski i Litwy. [więcej]
Lipiec 1576 Na początku lipca 1576 roku Stefan Batory wyjechał z Warszawy. Pierwszy etap podróży monarchy wiódł przez Tykocin i Knyszyn – miejsca nierozerwalnie związane z ostatnimi latami życia Zygmunta Augusta. Stefan Batory liczył, że odnalezienie tam jagiellońskich kosztowności podratuje skarb królewski, wydrążony przez koszty koronacji i pierwsze reformy militarne. [więcej]
5 lipca 1576 W dekrecie z 5 lipca 1576 roku Stefan Batory podjął istotną decyzję w kwestii społecznej, stając w obronie ludności żydowskiej. Król stanowczo odrzucił fałszywe oskarżenia wobec Żydów o mordy rytualne, zakazując stawiania podobnych zarzutów pod groźbą kary śmierci. Monarcha potwierdził ich przywileje i oddał pod jurysdykcję sądów kościelnych oraz sejmowych, kontynuując tym samym politykę tolerancji ostatnich Jagiellonów. [więcej]
6 lipca 1576 6 lipca 1576 roku poseł cesarski Henryk Kurtzbach został postrzelony z rusznicy przez dzierżawcę starostwa puckiego Ernesta Wejhera. Przy ujętym dyplomacie znaleziono listy zdradzające zabiegi Maksymiliana II, który usiłował nakłonić pruskich lenników Korony do zachowania wierności Habsburgom, podważając tym samym autorytet nowo wybranego króla Stefana Batorego. [więcej]
Lipiec 1576 W lipcu 1576 roku Jan Krotosz i Jan Dymitr Solikowski dotarli do Ratyzbony, gdzie zostali przyjęci przez Maksymiliana II. Poinformowali cesarza o objęciu władzy przez Stefana Batorego. Wysłannicy apelowali do monarchy, by dla dobra chrześcijaństwa i spokoju Rzeczypospolitej uznał nową elekcję, jednak cesarz – podburzany przez obecnych na miejscu Olbrachta Łaskiego i Krzysztofa Zborowskiego – grał na zwłokę i odmówił uznania nowego króla. [więcej]
13 lipca 1576 13 lipca 1576 roku z Lubotynia Stefan Batory wezwał szlachtę województwa łęczyckiego do gotowości na wypadek zwołania pospolitego ruszenia. [więcej]
Lipiec 1576 Mimo początkowo życzliwego przyjęcia przez cesarza Maksymiliana II polscy posłowie Jan z Krotoszyna i Jan Dymitr Solikowski zostali w drodze powrotnej zatrzymani i uwięzieni w zamku Linz. Za tym skandalicznym incydentem stali przebywający na dworze cesarskim polscy emigranci, zwłaszcza Olbracht Łaski i Krzysztof Zborowski, którzy skutecznie podburzyli otoczenie cesarza przeciwko nowemu królowi. [więcej]
Lipiec 1576 Stefan Batory zobowiązany do odzyskania Inflant musiał jednocześnie zmagać się z konsolidacją władzy i konfliktem z Gdańskiem. Aby zyskać na czasie, w lipcu 1576 roku wysłał do Iwana IV poselstwo pokojowe, próbując przedłużyć rozejm. Oprócz tego król Rzeczypospolitej Obojga Narodów zarządził wzmożoną akcję wywiadowczą oraz opracował strategię koordynacji sił pod naczelnym dowództwem Jana Chodkiewicza, włączając w to współpracę z wojskami Krzysztofa Radziwiłła, Aleksandra Połubińskiego, księcia kurlandzkiego Gotharda Ketlera oraz Rygi. [więcej]
Lipiec / sierpień 1576 Na przełomie lipca i sierpnia 1576 roku Stefan Batory otrzymał z Konstantynopola korespondencję stanowiącą mieszankę dyplomatycznej kurtuazji i twardego politycznego ostrzeżenia. Wielki wezyr zasypał go niezwykle kwiecistą, pełną przesadnych pochlebstw tytulaturą, wyrażającą szacunek należny potężnemu władcy. Równolegle nadesłany list samego sułtana Murada III, choć utrzymany w uprzejmym tonie, zawierał już bardzo czytelny przekaz: Rzeczpospolita miała zachować „stateczną i nieodmienną” przyjaźń z Portą Otomańską. [więcej]
8 sierpnia 1576 8 sierpnia 1576 roku, realizując postanowienia Sejmu koronacyjnego, Stefan Batory zwołał na 4 października parlament do Torunia. [więcej]
Sierpień 1576 W sierpniu 1576 roku w Warszawie Anna Jagiellonka próbowała zwrócić na siebie uwagę męża zasypując go wystawnymi bankietami, balami i nieustannymi rozrywkami. Stefan Batory, duchem obecny już na polach bitew i w gabinetach dyplomatów, traktował starania żony jak zbędny balast, nużące zawracanie głowy, które tylko odrywało go od spraw najwyższej wagi. [więcej]
16 sierpnia 1576 16 sierpnia 1576 roku w Warszawie marszałkowie koronni wydali w imieniu Stefana Batorego „Artykuły spraw i sądu”, które miały uczynić dwór wzorem dla całego kraju. Dokument wprowadzał surowe zasady bezpieczeństwa i dyscypliny, wśród których znalazł się między innymi zakaz awantur i skandalów oraz zakaz sprzedaży alkoholu po zmroku. [więcej]
17-18 sierpnia 1576 17 lub 18 sierpnia 1576 roku Stefan Batory opuścił Warszawę i podążył w kierunku Prus. [więcej]
Sierpień 1576 W drugiej połowie sierpnia 1576 roku w Brześciu Kujawskim Stefan Batory przyjął posłów księcia Prus Albrechta Fryderyka Hohenzollerna, którzy w imieniu swojego władcy złożyli królowi hołd oraz zaproszenie na chrzest córki. [więcej]
26 sierpnia 1576 26 sierpnia 1576 roku dzięki mediacji Piotra Zborowskiego Kasper Bekiesz – zrujnowany i wygnany przez cesarza dawny konkurent Stefana Batorego – otrzymał od polskiego króla list pełen przebaczenia i życzliwości. [więcej]
27 sierpnia 1576 27 sierpnia 1576 roku w Toruniu Stefan Batory odebrał hołd stanów pruskich (mimo nieobecności delegatów Gdańska), potwierdzając na piśmie przywileje Prus Królewskich. [więcej]
Sierpień / wrzesień 1576 Z powodu nieobecności delegatów Gdańska 27 sierpnia 1576 roku w Toruniu Stefan Batory wezwał miasto do złożenia hołdu, lecz w odpowiedzi otrzymał listę żądań, które dla monarchy i szlachty były nie do przyjęcia. [więcej]
15 września 1576 15 września 1576 roku w Malborku, ponieważ przedstawiciele Gdańska nie przybyli do Torunia, aby złożyć hołd, Stefan Batory wyznaczył termin sądu nad miastem za obrazę majestatu na 20 września oraz ogłosił blokadę handlową Gdańska. [więcej]
Jesień 1576 Jesienią 1576 roku mimo rozpoczętych przygotowań Stefana Batorego do zbrojnego starcia z Gdańskiem, Jan Zamoyski próbował skłonić go do ugodowego rozwiązania. Podkanclerzy przewidywał w tej walce trudności, wynikające z potęgi ekonomicznej miasta. [więcej]
Jesień 1576 Jesienią 1576 roku budziackie oddziały tatarskie najechały Podole i spustoszyły ziemie aż po Wołyń. [więcej]
24 września 1576 24 września 1576 roku Gdańsk został oficjalnie ogłoszony przez Stefana Batorego miastem zbuntowanym. Decyzja ta była bezpośrednią konsekwencją uporczywej odmowy złożenia nowemu królowi przez władze miasta przysięgi wierności (hołdu) oraz zignorowania przez gdańskich przedstawicieli wezwania na sąd królewski w sprawie obrazy majestatu. Ogłoszony wyrok wywołał w mieście falę radykalnej agresji skierowanej przeciwko instytucjom i majątkom kojarzonym z katolicyzmem oraz władzą królewską. [więcej]
25 / 26 września 1576 W nocy z 25 na 26 września 1576 roku Stefan Batory wyprawił na północ kilka chorągwi jazdy nadwornej. Uderzając przez błota z zaskoczenia zdobyły one obóz Gdańszczan.
26 września 1576 26 września 1576 roku Stefan Batory wezwał stany pruskie do przygotowań wojennych pod dowództwem wojewody pomorskiego Achacego Czernego.
28 września 1576 Pod wpływem nastrojów antypolskich i fanatycznego pospólstwa władze Gdańska zerwały z ugodową polityką, wzmocniły fortyfikacje i rozpoczęły akcje zbrojne. 28 września 1576 roku Gdańszczanie splądrowali i zniszczyli okoliczne miasteczka biskupie (m.in. Stare Szkoty, Chełm) oraz wioski (np. Sopot, Gdynia), co miało na celu pozbawienie wojsk królewskich zaplecza.
28 września 1576 28 września 1576 roku Stefan Batory rozesłał do stanów pruskich uniwersał, oficjalnie informując o rozpoczęciu działań wojennych przeciwko Gdańskowi.
28 września 1576 28 września 1576 roku na zamku w Grabinach Stefan Batory oficjalnie powołał marynarkę polską. Eskadra miała za zadanie blokadę Gdańska – przechwytywanie statków dostarczających miastu zaopatrzenie, żywność oraz sprzęt wojskowy. [więcej]
Październik 1576 Na początku października 1576 roku, mimo szczupłych sił jakimi dysponował, Stefan Batory zdecydował się na przejście do ofensywy. Na początek zdobył zamek Grabin i przyzwolił na dewastację okolicznych majątków należących do Gdańszczan. [więcej]
Październik 1576 Po spustoszeniu zamku Grabin Stefan Batory podjechał pod Gdańsk. Stanąwszy na wzgórzu pod wsią Schönfeld obserwował potężne fortyfikacje miasta. Gdańsk chroniony był przez możliwość zalania przedpola (poprzez otwarcie śluz) oraz system umocnień, w tym potężny fort Latarnia, mury z nasypami ziemnymi i nowoczesne bastiony włoskie. [więcej]
9 października 1576 9 października 1576 roku Stefan Batory ponownie wezwał stany pruskie do koncentracji sił w Starogardzie nad Wieżycą.
9 / 10 października 1576 W nocy z 9 na 10 października 1576 roku Stefan Batory z Grabiny udał się do Tczewa.
14 października 1576 Koło 14 października 1576 roku Gdańsk wysłał poselstwo do Stefana Batorego, deklarując gotowość uznania go za króla. Niestety Gdańszczanie dołączyli do swojego pisma zastrzeżenia dotyczące prawa do wypowiedzenia posłuszeństwa monarsze, co dla dumnego władcy o silnym poczuciu racji stanu było nie do zaakceptowania. Monarcha zdecydowanie odrzucił te warunki, zrywając wszelkie układy – nie zamierzał pozwolić na narzucanie sobie jakichkolwiek ograniczeń. Król pozostawił pod Gdańskiem hetmana nadwornego Jana Zborowskiego z tysięcznym oddziałem, a sam rozpoczął przygotowania do dalszej kampanii. [więcej]
Październik 1576 Książę pruski Albrecht Fryderyk, cierpiący na poważne zaburzenia psychiczne, stał się narzędziem w rękach rządzących nim panów rady, którzy izolowali go, by utrzymać władzę. Sytuację tę próbował wykorzystać margrabia Jerzy Fryderyk, dążąc do przejęcia opieki nad chorym księciem, czemu sprzeciwiali się pruscy możni. Kluczową postacią w tej układance był król Polski jako zwierzchnik lenny. Prusy jednak konsekwentnie ignorowały Stefana Batorego, odmawiając złożenia hołdu i przysyłając wymówki prawne lub zasłaniając się chorobą władcy. Choć monarcha wysyłał poselstwa z pogróżkami, rada książęca skutecznie balansowała między unikaniem otwartego konfliktu z królem a utrzymaniem własnej niezależności, wykorzystując przy tym zawiłości prawne. [więcej]
16 października 1576 16 października 1576 roku Stefan Batory powrócił do Torunia, gdzie rozpoczęły się obrady sejmu. [więcej]
19 października 1576 19 października 1576 roku Stefan Batory podczas obrad Sejmu w Toruniu zażądał uchwalenia podatków na wojnę z Gdańskiem. [więcej]
20 października 1576 W październiku 1576 roku w Toruniu toczyły się negocjacje z przedstawicielami Gdańska. Pod koniec października wydawało się nawet, że zawarcie pokoju jest bliskie. [więcej]
Październik 1576 W październiku 1576 roku podczas sejmu w Toruniu Stefan Batory podjął rozsądną decyzję o narzuceniu Prusom Książęcym składu rady, co miało zwiększyć wpływy Polski w regionie i zablokować ambicje margrabiego brandenburskiego Jerzego Fryderyka Hohenzollerna. [więcej]
29 października 1576 Pod koniec października 1576 roku podczas negocjacji z Gdańskiem w Toruniu Stefan Batory zaostrzył warunki, żądając między innymi zburzenia nowych fortyfikacji. [więcej]
29 października 1576 29 października 1576 roku posłowie Jan z Krotoszyna i Jan Dymitr Solikowski zostali zwolnieni z więzienia w Linzu. [więcej]
30 października 1576 Pod koniec października 1576 roku w Toruniu Sejm (mimo poparcia senatorów) nie chciał wspierać Stefana Batorego w konflikcie z Gdańskiem. Szlachta obawiała się rosnącej potęgi króla, jego węgierskiej gwardii. Zamiast podatków szlachta sugerowała finansowanie wojny z królewszczyzn. Gdańszczanie, widząc niechęć szlachty do króla, usztywnili swoje stanowisko, licząc na uniknięcie realnych konsekwencji i zdobycie większej samodzielności. [więcej]
30 października 1576 Pod koniec października 1576 roku w Toruniu w obronie Stefana Batorego stanął Jan Zamoyski, lecz jego emocjonalna i pełna płaczu mowa odniosła skutek odwrotny od oczekiwanego. Posłowie, zamiast dyskutować o podatkach na wojnę z Gdańskiem, przeszli do ofensywy politycznej, żądając od króla rozliczenia się ze sprawowania władzy. [więcej]
Listopad 1576 Na początku listopada 1576 roku w Toruniu Stefan Batory odebrał żądania szlachty dotyczące finansowania wojny z Gdańskiem z królewszczyzn nie jako przejaw wolności, lecz jako obraźliwą swawolę. Król przypomniał o swoich ogromnych nakładach finansowych na rzecz państwa oraz o wciąż nierozwiązanej kwestii długów po ostatnim Jagiellonie. W przypływie gniewu król wygłosił pamiętną mowę, w której podkreślił, że nie jest władcą „urojonym” ani „malowanym” (nawiązując do Henryka Walezego), lecz monarchą, który pragnie realnie rządzić. Zaznaczył, że nie pozwoli szlachcie na bycie jego „nauczycielami” i wyraźnie ostrzegł przed zamianą wolności w swawolę. [więcej]
7 listopada 1576 Śmierć Maksymiliana II została odebrana przez Kościół jako znak łaski Bożej dla Stefana Batorego. Papież Grzegorz XIII przyjął polskiego posła, a 7 listopada 1576 roku wystosował do króla list pełen szacunku i troski o wiarę katolicką. [więcej]
Listopad 1576 Podczas sejmu toruńskiego w 1576 roku z powodu sporu między królem a szlachtą nie udało się przeforsować projektu reform wojskowych (zniesienia niepodzielności pospolitego ruszenia) ani uzyskać zgody na nowe podatki. Szlachta zgodziła się jedynie na możliwość powołania pospolitego ruszenia. [więcej]
Listopad 1576 Pod koniec listopada 1576 roku sejm w Toruniu zakończył się. Stefan Batory wysyłał listy do hetmana polnego litewskiego (wobec rosyjskiego zagrożenia w Inflantach) oraz do chana i jego syna (aby powstrzymać najazdy tatarskie na Południowo-Wschodnie Kresy). [więcej]
23 grudnia 1576 23 grudnia 1576 roku Stefan Batory poprosił księcia szczecińskiego Jana Fryderyka o pomoc w zaciągach wojska.
8 stycznia 1577 8 stycznia 1577 roku w Bydgoszczy Stefan Batory spotkał się z gdańskimi posłami. Przedmiotem negocjacji nie było już uznanie króla, lecz kwestia zwierzchnich praw monarchy nad miastem (do którego pretensje rościł cesarz) oraz wypłata zaległego długu w wysokości 200 tysięcy złotych, którego Gdańsk nie chciał przekazać. Dwunastodniowa zwłoka posłów została przez króla odebrana jako lekceważenie. W efekcie polityka ugody Jana Zamoyskiego przegrała z opcją wojenną. [więcej]
Styczeń 1577 W styczniu 1577 roku hetman polny koronny Mikołaj Sieniawski zdołał sformować nowe wojsko kwarciane liczące 2859 żołnierzy. Było to posunięcie niezwykle pilne, gdyż wcześniejsze wyprawy kozackie na osady tatarskie znacząco zaostrzyły sytuację na południowo-wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej. [więcej]
Styczeń 1577 W styczniu 1577 roku, aby pozyskać pieniądze na wojnę z Gdańskiem, Stefan Batory potajemnie zastawił koronę królewską u kasztelana śremskiego Jakuba Rokosowskiego za 70 tysięcy złotych. [więcej]
20 styczeń 1577 Około 20 stycznia 1577 roku w Bydgoszczy Stefan Batory w trosce o godność swojego majestatu i chcąc ukrócić grę na zwłokę, nakazał uwięzienie posłów gdańskich – Konstantego Ferbera i Jerzego Rosenberga – i odesłanie ich pod strażą do Łęczycy pod opiekę księdza prymasa. [więcej]
Luty 1577 Podczas pobytu na Pomorzu Stefan Batory aktywnie zarządzał obroną Inflant. W lutym 1577 roku polecił Janowi Chodkiewiczowi przeprowadzenie lustracji przygotowań obronnych ze szczególnym uwzględnieniem fortyfikacji Rygi.
12 lutego 1577 12 lutego 1577 roku w Bydgoszczy Stefan Batory wydał wyrok „interdyktu ognia i wody” na Gdańsk, co oznaczało uznanie miasta za wroga ojczyzny i wyjęcie go spod prawa. Od momentu ogłoszenia interdyktu mieszkańców miasta można było bezkarnie zabijać, a ich majątki przejmować. Król wykorzystał sytuację do przejęcia bogactw patrycjatu i kupców (takich jak sumy czy weksle) na rzecz skarbu królewskiego. [więcej]
12 lutego 1577 12 lutego 1577 roku Stefan Batory rozesłał drugie wici. Monarcha aktywnie poszukiwał pieniędzy na stworzenie zdyscyplinowanej armii zaciężnej, która się będzie bić, a nie debatować. [więcej]
Luty 1577 W lutym 1577 roku chan krymski Dewlet Girej, wykorzystując zamarznięte koryta rzek, wysłał na Wołyń swoje wojska (6–8 tys. ludzi) pod dowództwem swoich synów Mehmeda i Adila. Najazd ten był na tyle poważny, że zagroził również Wielkiemu Księstwu Litewskiemu, co zmusiło Stefana Batorego do powołania pospolitego ruszenia. [więcej]
15 lutego 1577 15 lutego 1577 roku gdański tłum spalił i zniszczył klasztor cystersów w Oliwie. Celem było zniszczenie punktu, który mógł służyć wojskom królewskim jako baza do oblężenia.
21 lutego 1577 Starosta pucki Ernest Weiher aktywnie blokował wybrzeże. 21 lutego 1577 roku odniósł sukces, przejmując dwa duńskie okręty i ładunek towarów, który przetransportowano do Pucka. Wzburzony tym incydentem Fryderyk II Oldenburg wysłał swoją flotę, która przełamała blokadę. [więcej]
27 lutego 1577 27 lutego 1577 roku wojska tatarskie dotarły pod Konstantynów nad Słuczą. Tu doszło do starcia, które zakończyło się dotkliwą porażką obrońców: po tym, jak Tatarzy odcięli polską jazdę od wsparcia, piechota oraz mieszczanie zostali rozbici, wycięci lub wzięci w jasyr. [więcej]
Marzec 1577 W pierwszych dniach marca 1577 roku prawdopodobnie podczas próby forsowania rzeki doszło do starć z siłami kwarcianymi pod dowództwem starosty skalskiego Stanisława Lanckorońskiego oraz Mikołaja Herburta. Na początek udało im się rozbić 80-osobowy czambuł. [więcej]
2 marca 1577 2 marca 1577 roku oddział wysłany przez Konstantego Ostrogskiego pod dowództwem petyhorca Solgiena zdołał zwycięsko zaatakować jeden z tatarskich czambułów. Wkrótce po starciu na pole bitwy nadciągnęły główne siły tatarskie. Zaskoczeni Kozacy byli zmuszeni wycofać się. Po nierównej walce z przeważającymi siłami przeciwnika Solgien wraz z pozostałą przy życiu garstką towarzyszy schronił się w pobliskim młynie. Tatarzy, nie mogąc zdobyć budynku szturmem, podpalili go, doprowadzając do całkowitej zagłady obrońców. [więcej]
4 marca 1577 4 marca 1577 roku Tatarzy podjęli próbę zdobycia Dubna, gdzie rezydowała córka Konstantego Ostrogskiego Katarzyna. Obrońcy pod dowództwem syna wojewody kijowskiego Janusza Ostrogskiego byli dobrze przygotowani: spalili przedmieścia, by pozbawić wroga osłony, a załogę wzmocnili okolicznymi mieszkańcami. [więcej]
7 marca 1577 7 marca 1577 roku Stefan Batory wydał uniwersał ustanawiający całkowitą blokadę ekonomiczną Gdańska, nakazując przekierowanie całego handlu zagranicznego oraz spływu wiślanego do Torunia i Elbląga. [więcej]
10 marca 1577 10 marca 1577 roku Tatarzy opuścili granice Rzeczypospolitej, kończąc tym samym brutalny najazd, który w lutym i marcu tego samego roku pustoszył ziemie wołyńskie. Bilans strat był tragiczny. Zniszczono 6 miast i 243 wsie, głównie należące do rodu Ostrogskich. Zniszczenia te były tak ogromne, że w 1577 i 1578 roku król Stefan Batory zwolnił te tereny z płacenia podatków. [więcej]
25 marca 1577 Stefan Batory potrzebował poparcia senatorów, więc zwołał radę do Włocławka, uprzednio prosząc o zgodę biskupa Stanisława Karnkowskiego. Ten ostatni zniechęcał króla do wyboru, argumentując go nieodpowiednim charakterem miasta. Mimo próśb biskupa monarcha pozostał nieugięty i przybył do Włocławka w ostatnim tygodniu marca 1577 roku. [więcej]
Marzec 1577 Podczas pobytu we Włocławku Stefan Batory starał się przekonać biskupa Stanisława Karnkowskiego do udostępnienia skarbców kościelnych i klasztornych na potrzeby państwa. [więcej]
Marzec 1577 Pod koniec marca 1577 roku do Włocławka przybył prymas Jakub Uchański, który zobowiązał się do przekazania Stefanowi Batoremu wsparcia wojskowego w postaci trzystu piechurów oraz sześćdziesięcioosobowej chorągwi jazdy. [więcej]
Marzec / kwiecień 1577 Na przełomie marca i kwietnia 1577 roku z Włocławka wysłano uniwersały zwołujące sejmiki powiatowe oraz generalne. [więcej]
Kwiecień 1577 W kwietniu 1577 roku we Włocławku, aby pozyskać pieniądze na wojnę z Gdańskiem, senatorowie zgodzili się na zastawienie klejnotów koronnych. [więcej]
Kwiecień 1577 Kluczowym motywem działań Stefana Batorego w sprawie Prus Książęcych była potrzeba pieniędzy (obiecane 200 tysięcy złotych), które pozwoliłyby mu uniezależnić się od szlacheckiego sejmu i finansować swoje ambitne plany wojskowe. Sytuacja była jednak patowa: choć margrabia Jerzy Fryderyk naciskał na Gdańsk, by zawarł pokój, rada książęca w Prusach Książęcych konsekwentnie sabotowała polecenia króla. Albrecht Fryderyk unikał pełnej uległości, zasłaniając się m.in. koniecznością obrony przed zagrożeniem moskiewskim w Inflantach. Batory, mimo narastającej irytacji i podejrzeń wobec rady, nie zdecydował się na rozwiązanie siłowe z braku czasu i zasobów. Zamiast tego za namową Jana Zamoyskiego i Mikołaja Firleja postawił na dyplomatyczną „kartę atutową” – margrabiego brandenburskiego Jerzego Fryderyka Hohenzollerna, którego kandydatura na opiekuna Prus miała być gwarantem spokoju, choć w rzeczywistości wywoływała w Prusach jedynie niepokój, nie zapewniając królowi pełnej kontroli. [więcej]
Kwiecień 1577 W kwietniu 1577 roku z Włocławka Stefan Batory wysłał do margrabiego brandenburskiego Jerzego Fryderyka z Ansbachu poselstwo z Kasprem Geschkauem i Mikołajem Firlejem. Misja ta była desperacką próbą zdobycia funduszy niezbędnych do kontynuowania wojny z Gdańskiem. Król świadomy, że pieniądze stanowią „nerw wojny” (nervum belli), zdecydował się na ryzykowny krok polityczny: za kwotę 200 tysięcy złotych „tytułem honorarium” był gotów przekazać ambitnemu przedstawicielowi rodu Hohenzollernów opiekę nad niepoczytalnym księciem pruskim Albrechtem Fryderykiem. [więcej]
17 kwietnia 1577 17 kwietnia 1577 roku Stefan Batory pojechał do Warszawy. Tego dnia pojawił się w Kowalu. [więcej]
17 kwietnia 1577 17 kwietnia 1577 roku wojska Stefana Batorego dowodzone przez Jana Zborowskiego odniosły zdecydowane zwycięstwo nad siłami Gdańska w bitwie pod Lubiszewem. Pomimo przewagi liczebnej przeciwnika kluczowe dla sukcesu królewskich oddziałów okazały się wysokie morale, dyscyplina oraz umiejętna taktyka, w tym skoordynowane działania jazdy i piechoty. [więcej]
18 kwietnia 1577 18 kwietnia 1577 roku Stefan Batory pojawił się w Gąbinie, gdzie doszło do spotkania z Anną Jagiellonką. [więcej]
Kwiecień 1577 Aby wywrzeć presję na mieszkańcach Gdańska, Stefan Batory zorganizował zaplecze logistyczne niezbędne do kontynuowania wojny ze zbuntowanym miastem. Zabiegał o fundusze, nakazał sprowadzanie żywności i bydła oraz gromadził broń. Prosił władze Krakowa o przysłanie rzemieślników. Jednocześnie planował zmianę taktyki, zakładającą odcięcie miasta od morza poprzez zdobycie Wisłoujścia i Latarni oraz budowę mostu na Wiśle. [więcej]
Wiosna 1577 Wiosną 1577 roku, aby skłonić szlachtę do poparcia działań przeciwko Gdańskowi, Stefan Batory prowadził kampanię informacyjną. Przekonywał szlachtę, że gdańskie żądania mają na celu narzucenie niekorzystnych warunków handlowych (eksportu zboża), co bezpośrednio uderzałoby w interesy producentów rolnych. [więcej]
Kwiecień / maj 1577 Na przełomie kwietnia i maja 1577 roku Tatarzy ponownie wykorzystali trudną sytuację Rzeczypospolitej, która zaangażowała swoje główne siły w wojnę gdańską, co wymusiło na Stefanie Batorym redukcję wojska kwarcianego do zaledwie 1500 koni. Najeźdźcy z wielką brutalnością uderzyli na Południowo-Wschodnie Kresy, plądrując okolice Ostroga, Dubna, Korca, Wiśniowca i Zbaraża. W maju zdołali przeniknąć jeszcze głębiej, docierając od północy na Podole, gdzie pustoszyli rejony Międzyboża, Baru i Zinkowa, a następnie kierując swoje czambuły w stronę Podhajec i Brzeżan. Hetman Mikołaj Sieniawski mimo pośpiesznej koncentracji sił pod Lwowem oraz wsparcia ze strony oddziałów prywatnych i pospolitego ruszenia, wobec znacznej przewagi liczebnej przeciwnika zdecydował się nie podejmować ryzyka bitwy w otwartym polu. [więcej]
1 maja 1577 1 maja 1577 roku Stefan Batory wyjechał z Warszawy.
6 maja 1577 6 maja 1577 roku Stefan Batory przybył do Brodnicy. Stąd skierował list do Jana Zborowskiego, odnosząc się do pilnych potrzeb wojska. Król oddelegował do Tczewa starostę Krzysztofa Rozdrażewskiego wraz z funduszami na zaciągi. Dodatkowo, aby poprawić kondycję finansową żołnierzy, zezwolił im na zatrzymanie jeńców, co pozwalało na pozyskanie własnych środków z okupów. Batory starał się wszelkimi sposobami utrzymać gotowość bojową armii, jednocześnie będąc zmuszonym dyscyplinować niezadowolonych rycerzy w obliczu toczącego się konfliktu. [więcej]
7 maja 1577 7 maja 1577 roku w liście napisanym w Brodnicy Stefan Batory w dramatycznym tonie nakazywał starostom i dzierżawcom pruskim przymusowe odbieranie chłopom koni niezbędnych do transportu armat. [więcej]
Maj 1577 W maju 1577 roku Elbląg – miasto wcześniej przez Stefana Batorego wywyższone – pod błahym pretekstem odmówił mu przysłania puszkarzy niezbędnych do prowadzenia wojny z Gdańskiem. [więcej]
15 maja 1577 W połowie maja 1577 roku Stefan Batory przeniósł się do Malborka, gdzie starał się opracować taktykę dalszych działań wojennych. [więcej]
19 maja 1577 19 maja 1577 roku rozpoczął się synod piotrkowski. Wysłany przez Stefana Batorego kasztelan inowłódzki Szymon Szczawiński starał się prowadzić negocjacje taktownie, by nie zrazić do siebie hierarchów. Przełom nastąpił 24 maja podczas ostatniego posiedzenia synodu, kiedy to biskup Stanisław Karnkowski ostentacyjnie złożył na ołtarzu tysiąc złotych. Za jego przykładem poszedł prymas Jakub Uchański, przekazując trzy tysiące. [więcej]
Maj 1577 W maju 1577 roku uskrzydlona niedawnym sukcesem szlachta zaczęła wreszcie zgadzać się na potrzebne podatki. Stefan Batory konsekwentnie unikał jednak zwołania sejmu walnego, co wywoływało niezadowolenie wśród przywiązanych do tradycji obywateli. [więcej]
Maj 1577 W maju 1577 roku Iwan Groźny zaczął gromadzić ogromne siły w rejonie Pskowa i Nowogrodu. [więcej]
7 czerwca 1577 7 czerwca 1577 roku Stefan Batory opuścił Malbork i skierował się z armią na północ. [więcej]
11 czerwca 1577 11 czerwca 1577 roku Stefan Batory dotarł pod Tczew, gdzie dokonał uroczystego przeglądu zwycięskich oddziałów Jana Zborowskiego. Król obejrzał również pole bitwy lubieszowskiej. [więcej]
12 czerwca 1577 12 czerwca 1577 roku w Pruszczu Gdańskim Stefan Batory wziął udział w naradzie wojennej, podczas której król musiał zmierzyć się z rozbieżnymi wizjami swoich dowódców. W naradzie uczestniczyli m.in. wojewoda sandomierski Jan Kostka, kasztelan lubelski Andrzej Firlej, starosta pucki Ernest Weiher, Jan Zamoyski i Jan Zborowski. [więcej]
13 czerwca 1577 13 czerwca 1577 roku wojska królewskie zajęły pozycje pod Gdańskiem. Stefan Batory nakazał rozbicie obozu na wzgórzach zachodnich, instalując baterię ośmiu dział na Górze Biskupiej, skąd osobiście obserwował ostrzał.
15 czerwca 1577 W połowie czerwca sytuacja Stefana Batorego pozostawała trudna: mimo usilnych starań król zmagał się z poważnymi brakami finansowymi i kadrowymi. Nadzieje na znaczące wsparcie od duchowieństwa okazały się płonne – zamiast oczekiwanych 70 000 złotych uzyskano jedynie niewielką kwotę, która miała wpłynąć z dużym opóźnieniem. Monarcha był zmuszony ratować budżet skromnymi wpływami z akcyzy biskupstwa warmińskiego oraz liczyć na niepewne uchwały sejmiku pruskiego. [więcej]
17 czerwca 1577 17 czerwca 1577 roku w Grabinach Stefan Batory podjął próby utworzenia regularnej „straży morskiej” powierzając zadanie budowy eskadry Mikołajowi Firlejowi. [więcej]
19 czerwca 1577 19 czerwca 1577 roku posłowie Stefana Batorego podjęli ryzykowną próbę – z okien ratusza na Długim Rynku oskarżyli władze miejskie przed tłumem pospólstwa, rozrzucając jednocześnie pisemne wezwania do poddania się. [więcej]
24 czerwca 1577 24 czerwca 1577 roku mieszkańcy Gdańska solidarnie odrzucili dyktat Stefana Batorego, powołując się w oficjalnej odpowiedzi na konieczność obrony historycznych przywilejów. [więcej]
29 czerwca 1577 29 czerwca 1577 roku oburzony postawą rady Gdańska, która śmiała stawiać mu warunki, Stefan Batory wydał rozkaz wznowienia ostrzału, zasypując miasto ognistymi kulami. [więcej]
2 / 3 lipca 1577 W nocy z 2 na 3 lipca 1577 roku Gdańsk przeprowadził niezwykle skuteczną operację desantową. Wykorzystując nocną osłonę, żołnierze piechoty niemieckiej i szkockiej przeprawili się Wisłą pod Latarnię, uderzając na nieprzygotowane i słabo ubezpieczone stanowiska artyleryjskie Ernesta Weihera. [więcej]
Lipiec 1577 Na początku lipca 1577 roku pojawiła się pod Gdańskiem flota duńska pod dowództwem Eryka Muncka żądna wziąć czynny udział w wojnie po stronie miasta.
Lipiec 1577 W lipcu 1577 roku Stefan Batory przyjął list od Gdańszczan, którzy próbowali łagodzić sytuację: tłumaczyli, że uznają władzę monarchy pod warunkiem zachowania przywilejów. W ramach swoistego „przebłagania” gniewu królewskiego miasto zadeklarowało przekazanie jednorazowej kontrybucji w wysokości 200 000 złotych. [więcej]
14 lipca 1577 Po doznaniu dotkliwej porażki pod Gdańskiem Stefan Batory musiał przyznać, że jego siły zbrojne są niewystarczające do zdobycia miasta. 14 lipca 1577 roku król podjął decyzję o spaleniu obozu i wycofaniu się. [więcej]
Lato 1577 W lipcu 1577 roku wojska Iwana IV zagarnęły należące do Polski i Litwy Inflanty. Miasta poddawały się im bez walki. [więcej]
17 lipca 1577 17 lipca 1577 roku Stefan Batory sfinalizował odnowienie pokoju z Muradem III. [więcej]
19 lipca 1577 19 lipca 1577 roku Stefan Batory podjął próbę stworzenia własnej floty, która miała przełamać dominację Gdańszczan na wodzie. Zadanie to powierzył Elblągowi, żądając uzbrojenia dziesięciu statków. [więcej]
19 lipca 1577 19 lipca 1577 roku wojska królewskie przegrupowały się w rejonie Głowy. Stefan Batory podjął ambitną próbę zdławienia Gdańska poprzez odcięcie jego głównego koryta rzecznego – Leniwki – od dopływu wody i żeglugi. Plan zakładał skierowanie nurtu rzeki do Szkarpawy poprzez przekop na Mierzei Wiślanej oraz blokadę rzeki zatopionymi statkami wypełnionymi kamieniami. Przedsięwzięcie to, prowadzone w pośpiechu i bez odpowiedniego przygotowania, zakończyło się jednak kosztowną porażką. [więcej]
25 lipca 1577 25 lipca 1577 roku Stefan Batory zarządził zwołanie pospolitego ruszenia litewskiego. Dowództwo nad tymi siłami powierzono hetmanowi wielkiemu litewskiemu Mikołajowi Radziwiłłowi „Rudemu”, który miał za zadanie podjąć działania przeciwko armii moskiewskiej w Inflantach lub przeprowadzić kontruderzenie bezpośrednio na terytorium państwa moskiewskiego. [więcej]
27-28 lipca 1577 27 i 28 lipca 1577 roku w obozie warownym pod Głową Stefan Batory ogłosił uniwersały o rozbudowie floty, powierzając nadzór swojemu sekretarzowi staroście małogoskiemu Piotrowi Kłoczewskiemu. [więcej]
Lipiec / sierpień 1577 Na przełomie lipca i sierpnia 1577 roku w Gdańsku sytuacja stawała się dla Rzeczypospolitej krytyczna – rosnące wpływy zwolenników poddania miasta pod zwierzchnictwo duńskie zmusiły Stefana Batorego do przyspieszenia działań. Mobilizacja przyniosła królowi wsparcie w postaci licznych oddziałów magnackich.
7 sierpnia 1577 7 sierpnia 1577 roku Stefan Batory dotarł do Oliwy, gdzie między zniszczoną osadą a Jelitkowem założył silnie ufortyfikowany obóz. Jego kwatera mieściła się w strategicznym punkcie między Zaspą a Brzeźnem.
8 sierpnia 1577 8 sierpnia 1577 roku Aleksander Połubiński, dowodzący obroną Wolmaru, wysłał do stanów litewskich rozpaczliwy apel o pomoc. [więcej]
9 sierpnia 1577 9 sierpnia 1577 roku armia Iwana IV zajęła bez walki silnie umocniony Dyneburg, który został poddany przez rotmistrza Jerzego Sokolińskiego bez walki. [więcej]
11 sierpnia 1577 11 sierpnia 1577 roku wojska Stefana Batorego rozpoczęły oblężenie Latarni. [więcej]
Sierpień 1577 W sierpniu 1577 roku dowódca króla Danii Fryderyka II Klaus Ungern usilnie starał się namówić radę miasta Gdańska do poddania się pod protekcję króla duńskiego. [więcej]
30 sierpień 1577 Pod koniec sierpnia 1577 roku dowódca kozacki podający się za przyrodniego brata zamordowanego hospodara Iwonii Iwan zwany Podkową, zachęcony przez uciemiężonych przez Piotra Kulawego Mołdawian, zwerbował ponad 300 Kozaków. Licząc na lokalne wsparcie, Iwan Podkowa wraz ze swym oddziałem oraz szlacheckimi sprzymierzeńcami ruszył lewym brzegiem Dniestru na południe. 30 sierpnia 1577 roku oddziały przeprawiły się przez rzekę – prawdopodobnie w okolicach Tehinii (Bender) – i skierowały się traktem białogrodzkim wprost na stolicę Mołdawii Jassy. Kampania jednak szybko wyhamowała, gdy Podkowa otrzymał wieści o znacznej przewadze liczebnej wojsk hospodara i zdecydował się na odwrót za Dniestr. Nieudany rajd wywołał poważne konsekwencje dyplomatyczne – wskutek skarg hospodara król Stefan Batory nakazał hetmanowi polnemu Mikołajowi Sieniawskiemu pojmanie pretendenta, a polskiej szlachcie wspierającej wyprawę zagroził konfiskatą majątków. [więcej]
31 sierpień 1577 Mobilizacja pospolitego ruszenia na Litwie przebiegała bardzo powolnie. Pod koniec sierpnia 1577 roku w punkcie zbornym w Rakiszkach stawiły się głównie poczty magnackie (ok. 4 tys. żołnierzy), a liczebność całego ruszenia mogła osiągnąć 18 tys. dopiero we wrześniu. [więcej]
1 września 1577 1 września 1577 roku nieudany wypad obrońców Wolmaru zakończył się ich klęską, a zamek został zdobyty i spalony. Aleksander Połubiński, który był więziony w zamku, został uratowany w nietypowy sposób – spuszczono go w koszu z okna płonącej twierdzy. Iwan IV potraktował go nadzwyczaj łaskawie, ugościł go wraz z innymi poddanymi rotmistrzami, obdarował kosztownościami i pozwolił mu wrócić do kraju. [więcej]
6 września 1577 6 września 1577 roku fiaskiem dla oddziałów Stefana Batorego zakończyło się oblężenie Latarni.
Wrzesień 1577 We wrześniu 1577 roku Stefan Batory w liście do Jana Chodkiewicza wyraził wątpliwości co do prowadzenia działań ofensywnych w tej prowincji. [więcej]
10 września 1577 10 września 1577 roku flota gdańsko-duńska pod dowództwem Ferdynanda Hardecka wpłynęła na Zalew Wiślany. Po drodze atakowano i nakładano kontrybucje na miejscowości takie jak Braniewo, Frombork i Tolkmicko. [więcej]
15 września 1577 15 września 1577 roku Stefan Batory przybył do Malborka. Decyzja ta, choć upokarzająca, podyktowana była nie tylko koniecznością reagowania na zagrożenia ze strony Inflant i Podola, ale również niepokojącymi doniesieniami z wnętrza Gdańska. W mieście narastały bowiem wpływy frakcji dążącej do oddania Gdańska pod protektorat Danii. [więcej]
16 września 1577 16 września 1577 roku w Malborku odbyło się doniosłe spotkanie dyplomatyczne, w którym obok Stefana Batorego i jego dostojników wzięła udział liczna delegacja margrabiego Jerzego Fryderyka z Brandenburgii oraz wysłannicy innych państw Rzeszy. Choć oficjalnym powodem przybycia niemieckich posłów do Malborka była prośba o pokój dla Gdańska, ich głównym celem było uzyskanie zgody króla na objęcie kurateli nad chorym księciem pruskim przez margrabiego Jerzego Fryderyka. Za namową Jana Zamoyskiego Stefan Batory zgodził się na ten układ. W myśl zawartego porozumienia Jerzy Fryderyk miał złożyć hołd lenny na najbliższym sejmie w Warszawie oraz wypłacić królowi „honorarium” w wysokości 200 tysięcy złotych (płatne w ratach przez trzy lata). W zamian król Polski i Litwy nadał mu tytuł dux in Prussia („Książę w Prusiech”). [więcej]
16 września 1577 W okolicznych miasteczkach rozmieszczono oddziały zbrojne, których zadaniem było blokowanie dojazdu do Gdańska. [więcej]
17 września 1577 17 września 1577 roku flota gdańsko-duńska zaatakowała Elbląg. Spalono wówczas portowe spichlerze, przejęto sześć polskich okrętów i zniszczono ufundowany przez Zygmunta Augusta galeon „Smok”, budowę którego ukończono w marcu 1572 roku.
Jesień 1577 Jesienią 1577 roku Stefan Batory, nie mogąc pokonać Gdańska siłami militarnymi, wykazał się niezwykłym kunsztem męża stanu, potrafiąc przekuć militarny impas w polityczne zwycięstwo. Zrozumiał, że przedłużający się konflikt blokuje jego siły, które były niezbędne do ochrony granic przed zagrożeniem ze wschodu, dlatego skierował sprawę na drogę dyplomatyczną. [więcej]
25 września 1577 25 września 1577 roku Stefan Batory nakazał wypuścić z aresztu posłów gdańskich: Konstantego Ferbera i Jerzego Rosenberga. Gest ten, mający świadczyć o gotowości monarchy do pokojowego rozwiązania konfliktu, został jednak błędnie odczytany przez radykałów z gdańskiego pospólstwa. Pod przywództwem nowego lidera Kaspra Goebela mieszczanie uznali decyzję monarchy za przejaw słabości, co doprowadziło do fali protestów i żądań zerwania toczących się negocjacji. [więcej]
30 września 1577 Pod koniec września 1577 roku w Malborku Stefan Batory przyjął poselstwo Gdańska i rozpoczęły się negocjacje, których celem było wypracowanie płaszczyzny porozumienia i zakończenie działań wojennych. [więcej]
Listopad 1577 W listopadzie 1577 roku Stefan Batory zwołał sejmiki powiatowe na 14 stycznia kolejnego roku. W swoich instrukcjach król wyjaśnił kwestię ugody z Gdańskiem i podkreślał, że nadrzędnym celem jest udzielenie pomocy Inflantom oraz zapewnienie wspólnej z Litwą obrony. [więcej]
Listopad 1577 W listopadzie 1577 roku polskie oddziały wykorzystały słabość głodującego garnizonu Dyneburga. Przekazanie załodze żywności z dużą ilością alkoholu pozwoliło na nocny szturm, podczas którego żołnierze wspięli się po drabinach na mury i zdobyli miasto. [więcej]
20 listopada 1577 Pod koniec października 1577 roku Iwan Podkowa otrzymał znaczące wzmocnienie militarne. Dysponując teraz tysiącem ludzi 13 listopada Podkowa ponownie przekroczył Dniestr. Tym razem wyprawa zakończyła się militarnym sukcesem: 20 listopada pod Jassami rozbił siły Piotra Kulawego, który zmuszony był uciekać do Wołoszczyzny i szukać ratunku u Murada III. 23 listopada zwycięski wódz wkroczył do stolicy Mołdawii, ogłaszając się hospodarem jako Jan IV. [więcej]
Grudzień 1577 W grudniu 1577 roku Stefan Batory wysłał na Ruś i Wołyń wojsko nadworne. [więcej]
12 grudnia 1577 Stefan Batory, nie otrzymawszy pełnego wsparcia dla swojej polityki u poddanych, ostatecznie ustąpił Gdańskowi. Zawarty 12 grudnia 1577 roku pokój przyznawał królowi wyższy udział w dochodach z podatku portowego (cła palowego). W zamian za te ustępstwa monarcha zniósł interdykt, którym obłożył miasto, potwierdził przywileje i wolność wyznania augsburskiego. [więcej]
16 grudnia 1577 16 grudnia 1577 roku w bogato zdobionym ratuszu w Gdańsku odbyła się uroczysta przysięga wierności, złożona przez rajców reprezentantom Stefana Batorego. W imieniu monarchy hołd odebrali wyznaczeni komisarze: podkanclerzy litewski Eustachy Wołłowicz, kasztelan lubelski Andrzej Firlej oraz sekretarz królewski ks. Hieronim Rozrażewski. To wydarzenie stało się symbolicznym finałem burzliwego i niefortunnego konfliktu zbrojnego, pozwalając obu stronom wyjść z patowej sytuacji przy zachowaniu pozorów honoru. [więcej]
16 grudnia 1577 Stefan Batory zignorował doskonałe okazje do silniejszego związania Prus Książęcych z Koroną. Mimo że lokalna szlachta opierała się władzy Jerzego Fryderyka Hohenzollerna, król był w pełni zadowolony z zawartego układu i uznał sprawę Prus za ostatecznie zamkniętą. Monarcha skupił się raczej na upokorzeniu pruskich stanów za ich wcześniejsze wsparcie dla buntowniczego Gdańska. Gdy 16 grudnia 1577 roku królewska komisja przybyła do Królewca, stany pruskie poprosiły o mianowanie na stanowisko gubernatora polskiego dygnitarza Jana Kostki w miejsce margrabiego. Komisarze zdecydowanie odmówili, ściśle trzymając się instrukcji Stefana Batorego, która w ogóle nie zakładała takiej opcji. Wewnętrzne spory i skłócenie pruskich elit dodatkowo zniechęcały króla do zmiany zdania i złamania słowa danego margrabiemu. [więcej]
29 grudnia 1577 29 grudnia 1577 roku w Warszawie Stefan Batory i Anna Jagiellonka uczestniczyli w zaślubinach Jana Zamoyskiego i Krystyny Radziwiłłówny, córką nieżyjącego kanclerza wielkiego litewskiego Mikołaja Radziwiłła Czarnego. [więcej]
12 stycznia 1578 12 stycznia 1578 roku Stefan Batory i Anna Jagiellonka wzięli udział w uroczystym wystawieniu pierwszej polskiej tragedii – „Odprawy posłów greckich” Jana Kochanowskiego. Sztuka została wystawiona w Ujazdowie pod Warszawą na cześć Jana Zamoyskiego w ramach jego hucznych uroczystości weselnych. [więcej]
Styczeń 1578 Na początku 1578 roku rotmistrz Maciej Dębiński przeprowadził udany rajd na miasto Kieś (Wenden) w Inflantach. Kluczem do sukcesu był podstęp: łotewski ślusarz, współpracujący z polskim oddziałem, zdobył odciski kluczy do bram miejskich i dorobił ich kopie. [więcej]
Styczeń 1578 W styczniu 1578 roku do Moskwy dotarło poselstwo Stefana Batorego, na czele którego stanęli wojewoda mazowiecki Stanisław Kryski i wojewoda miński Mikołaj Sapieha. Z powodu zbyt wygórowanych żądań Iwana IV nie zaistniały warunki do zawarcia pokoju. [więcej]
20 stycznia 1578 20 stycznia 1578 roku w Warszawie rozpoczęły obrady Sejmu, na którym powołano komisję do przygotowania planów dotyczących zaciągów wojskowych oraz niezbędnego sprzętu do wojny z Rosją. [więcej]
Luty 1578 Podczas obrad Sejmu Warszawie posłowie zajęli się najpierw kwestią sądów apelacyjnych (Trybunałów), a dopiero po ich ustanowieniu przeszli do propozycji królewskich. Projekt dotyczący piechoty chłopskiej został znacząco ograniczony poprzez zawężenie poboru wyłącznie do dóbr królewskich. Mimo sprzeciwu posłów z województw krakowskiego, sandomierskiego i sieradzkiego szlachta uchwaliła wysokie podatki na zaciąg wojska na wojnę z Rosją. [więcej]
Luty 1578 Podczas obrad Sejmu Warszawie Stefan Batory podjął decyzję o przełożeniu głównych działań wojennych przeciwko Rosji na lato 1579 roku. [więcej]
Luty 1578 W lutym 1578 roku podczas uroczystości weselnych córki Konstanty Wasyl Ostrogski został w Ostrogu oblężony przez Tatarów. [więcej]
1 marca 1578 1 marca 1578 roku Stefan Batory mianował Jana Zamoyskiego kanclerzem. [więcej]
3 marca 1578 3 marca 1578 roku sejm zezwolił Stefanowi Batoremu na wystawianie wybrańców jedynie z dóbr królewskich w Koronie. Wybrańcy stanowili zalążek polskiej piechoty autoramentu narodowego. Byli to chłopi, którzy w zamian za służbę wojskową byli zwalniani z większości innych powinności pańszczyźnianych. [więcej]
1578 W 1578 roku Stefan Batory wystąpił z inicjatywą utworzenia kolegium jezuickiego w Klużu. W tym celu zwrócił się o zgodę i wsparcie do papieża Grzegorza XIII. [więcej]
12 maja 1578 Najazd tatarski z lutego 1578 roku wymusił na królu Stefanie Batorym zdecydowane działania. 12 maja 1578 roku przybył on osobiście do Lwowa, stawiając w stan pełnej gotowości wojsko kwarciane, nadworne oraz pospolite ruszenie Małopolski. Pomimo tych przygotowań Tatarzy zdołali w czerwcu wpaść na Podole czarnym szlakiem, dokonując tam znacznych spustoszeń i zagarniając pod Bracławiem i Winnicą m.in. 1000 koni. [więcej]
16 czerwca 1578 16 czerwca 1578 roku we Lwowie zakończył się dramatyczny żywot Iwana Podkowy. W obecności przedstawiciela Murada III Stefan Batory na wyraźne żądanie sułtana zdecydował się na jego egzekucję przez ścięcie. Był to tragiczny finał kariery pretendenta do tronu mołdawskiego, który zaledwie kilka miesięcy wcześniej (23 listopada 1577) z powodzeniem zdobył Jassy i ogłosił się hospodarem jako Jan IV. [więcej]
Czerwiec 1578 W pierwszej połowie 1578 roku strona polsko-litewska odniosła znaczące sukcesy w wojnie z Rosją, odzyskując 15 kolejnych zamków. [więcej]
Sierpień 1578 W sierpniu 1578 roku krążyły plotki, że Stefan Batory rzekomo nie ufa żonie. Głoszono, że obawiał się, że Anna Jagiellonka mogła odziedziczyć po swej matce biegłość w przygotowywaniu zabójczych mikstur. W oczach króla królowa przestała być jedynie nudną małżonką, a stała się niebezpieczną spadkobierczynią „włoskich sztuk”, której należy unikać. [więcej]
21 sierpnia 1578 21 sierpnia 1578 roku hetman polny koronny Mikołaj Sieniawski przeprowadził na polach pod Winnicą popis 1400 żołnierzy jazdy kwarcianej. Natychmiast po przeglądzie wojsk Stefan Batory wysłał go w stronę mołdawskiej Bakoty nad Dniestrem, planując marsz przez Suczawę aż do Jass, by stłumić nową wyprawę kozacką Aleksandra brata Iwana Podkowy. Polska interwencja zbrojna okazała się ostatecznie niepotrzebna. Zanim wojska hetmana dotarły na miejsce, Aleksander był już wbity na pal. [więcej]
15 września 1578 W połowie września 1578 roku wokół Probytego zaczęły gromadzić się kolejne oddziały Kozaków. Tym razem ich celem było osadzenie na tronie hospodarskim Piotra, syna Aleksandra, który był bratem Iwana Podkowy. W obliczu przygotowań do wojny z Moskwą Stefan Batory za radą Jana Zamoyskiego podjął pod koniec września decyzję o wzmocnieniu ochrony granic. Hetman polny koronny Mikołaj Sieniawski otrzymał rozkaz pozostania na ziemiach ruskich. [więcej]
Wrzesień 1578 We wrześniu 1578 roku Stefan Batory, dążąc do opanowania żywiołowej i niebezpiecznej dla polityki zagranicznej aktywności Kozaków, podjął historyczną decyzję o ich sformalizowaniu. Specjalnym uniwersałem król zwerbował Kozaków na oficjalną służbę Rzeczypospolitej, kładąc tym samym podwaliny pod formację rejestrową. Zwierzchnią władzę nad nimi powierzono staroście czerkaskiemu i kaniowskiemu Michałowi Wiśniowieckiemu, natomiast bezpośrednim dowódcą – hetmanem kozackim – został mianowany szlachcic Jan Oryszowski. [więcej]
Wrzesień 1578 Pod koniec września 1578 roku Stefan Batory wyjechał ze Lwowa. [więcej]
7 października 1578 7 października 1578 roku w Tarnowie Stefan Batory odwiedził Konstantego Ostrogskiego. Pobyt ten zaowocował szeregiem przywilejów dla miasta. [więcej]
21 października 1578 21 października 1578 roku wojska polsko-litewskie pokonały oddziały Iwana IV w bitwie pod Kiesią. [więcej]
Listopad 1578 Po powrocie do Krakowa Stefan Batory zwołał na 1 grudnia 1578 roku Radę Senatu, aby omówić finansowe zabezpieczenie kampanii wojennej. [więcej]
Boże Narodzenie 1578 W grudniu 1578 roku Stefan Batory zjechał do Warszawy, aby spędzić z Anną święta. Małżonkowie wspólnie jadali, spędzali noce i pokazywali się razem, co wzbudziło na dworze ogólną radość i przywróciło niemal przygasłe już nadzieje na zgodne życie pary królewskiej. [więcej]
2 lutego 1579 2 lutego 1579 roku Stefan Batory mianował Mikołaja Mieleckiego hetmanem wielkim koronnym. [więcej]
3 lutego 1579 3 lutego 1579 roku Stefan Batory wyjechał z Warszawy. [więcej]
15 lutego 1579 W połowie lutego 1579 roku Stefan Batory przybył do Grodna. Stąd udał się do Wilna, które stało się główną bazą zaopatrzeniową przygotowywanej wyprawy wojennej. [więcej]
Luty 1579 W drugiej połowie lutego 1579 roku Stefan Batory wraz z zaufanymi senatorami ustalił konieczność rezygnacji z głównego uderzenia na Inflanty. Zdecydowano się na podstęp, mający na celu wprowadzenie Iwana IV w błąd poprzez sugerowanie, że to właśnie Inflanty (lub Psków) będą celem królewskiej ofensywy. [więcej]
Luty 1579 Pod koniec lutego 1579 roku hetman polny litewski Krzysztof Radziwiłł skoncentrował w rejonie środkowej Dźwiny całą dostępną mu jazdę polową. [więcej]
Luty 1579 W lutym 1579 roku król Stefan Batory rozpoczął intensywne przygotowania do wyprawy wojennej, ustanawiając Wilno główną bazą logistyczną. W tym czasie kancelaria królewska zarządziła gromadzenie szerokich zapasów broni i amunicji, a rada senatu litewskiego podjęła kluczową decyzję o wsparciu armii koronnej przez prywatne poczty magnackie oraz szlacheckie pospolite ruszenie.
Marzec 1579 6 marca 1579 roku Stefan Batory wydał oficjalny uniwersał wzywający stany koronne do ochotniczego stawienia się w maju w punktach zbornych w Bielsku Podlaskim i Brześciu Litewskim. [więcej]
1 kwietnia 1579 1 kwietnia 1579 roku Stefan Batory wydał przywilej na otwarcie Akademii Wileńskiej, przekształcając wcześniej istniejące Kolegium Jezuickie w uczelnię wyższą. [więcej]
Maj 1579 W maju 1579 roku hetman wielki litewski Mikołaj Radziwiłł Rudy zainicjował reorganizację obrony pogranicza litewskiego.
1579 W 1579 roku brak wypłat obiecanego żołdu dla rejestrowych Kozaków stał się przyczyną pierwszego buntu kozackiego. Mimo napiętej atmosfery księciu Michałowi Wiśniowieckiemu udało się szczęśliwie nakłonić Kozaków do powrotu, dzięki czemu uniknięto rozlewu krwi. [więcej]
Czerwiec 1579 W czerwcu 1579 roku Stefan Batory wysłał do generała zakonu jezuitów Everarda Mercuriana oficjalne pismo z prośbą o wyznaczenie zakonników do misji w Siedmiogrodzie. [więcej]
26 czerwca 1579 26 czerwca 1579 roku Stefan Batory wysłał do Moskwy posła Wacława Łopacińskiego, który zawiózł Iwanowi IV akt oficjalnego wypowiedzenia wojny. [więcej]
30 czerwca 1579 30 czerwca 1579 roku Stefan Batory wyruszył z Wilna do Świra, wyznaczonego na miejsce koncentracji armii. [więcej]
Lipiec 1579 W lipcu 1579 roku dwudziestokilkutysięczna armia zgromadziła się w Świrze - miejscowości położonej na północny wschód od Wilna. [więcej]
Lipiec 1579 Na początku lipca 1579 roku podczas narady wojennej w Świrze zapadła ostateczna decyzja o ataku na Połock. Mobilizacja zakończyła się pełnym przeglądem wojsk: litewskich w połowie lipca (Świr) oraz koronnych i niemieckich 5 sierpnia (Dzisna).
7 lipca 1579 7 lipca 1579 roku 20-tysięczna armia moskiewska pod dowództwem Wasyla Chiłkowa wyruszyła z Nowogrodu Wielkiego w ramach dywersyjnego uderzenia na Litwę i Inflanty. Iwan Groźny liczył, że ten atak odciągnie Stefana Batorego od planowanej ofensywy na Połock. [więcej]
12 lipca 1579 12 lipca 1579 roku w obozie pod Świrem Stefan Batory dokonał ewenementu na skalę europejską, wydając manifest skierowany bezpośrednio do żołnierzy i ochotników. Zamiast ograniczać wiedzę o planach do ścisłego dowództwa, monarcha zadbał o to, by przyczyny wojny były zrozumiałe dla szeregowych uczestników wyprawy. [więcej]
17 lipca 1579 17 lipca 1579 roku po dokonaniu przeglądu wojsk litewskich Stefan Batory rozpoczął marsz ze Świru w stronę Połocka. Operację rozpoczęli hetmani litewscy z częścią jazdy i piechoty, mający za zadanie torowanie drogi dla sił głównych podzielonych na dwie kolumny. [więcej]
5 sierpnia 1579 5 sierpnia 1579 roku Stefan Batory dokonał ostatecznego przeglądu sił prezentowanych przez hetmana Mikołaja Mieleckiego, piechotę niemiecką Krzysztofa Rozrażewskiego oraz oddział posiłkowy księcia Gottharda Kettlera, któremu król nadał wówczas inwestyturę na księstwo Kurlandii i Semigalii. [więcej]
11 sierpnia 1579 11 sierpnia 1579 roku Stefan Batory dotarł pod Połock. [więcej]
11 sierpnia 1579 Przed rozpoczęciem oblężenia Połocka Stefan Batory skierował do załogi Połocka oraz mieszkańców państwa moskiewskiego uniwersał. Król wyjaśniał w nim, że prowadzi wojnę z carem, a nie z jego poddanymi i zachęcał do poddania się lub bezpiecznego opuszczenia terenów z dobytkiem.
11 sierpnia 1579 11 sierpnia 1579 roku podczas narady Stefan Batory był zwolennikiem skoncentrowania ataku artyleryjskiego na zamku Wysokim. [więcej]
12 sierpnia 1579 Pierwszym celem oblężenia Połocka stało się Zapołocie, które było ostrzeliwane z dwóch stron. Skuteczność ostrzału była tak duża, że 12 sierpnia 1579 roku Moskale zdecydowali się podpalić Zapołocie, a ludność ewakuować do Zamku Wysokiego przez most na Połocie. [więcej]
14 sierpnia 1579 Podczas oblężenia Połocka inżynier królewski Jan Bornemisza wzniósł trzy mosty na rzece Połocie (jeden na zatopionych łodziach, pozostałe na palach), mające kluczowe znaczenie dla przygotowania ataku. [więcej]
15 sierpnia 1579 W trakcie oblężenia Połocka, widząc nieskuteczność artylerii, Stefan Batory nakazał podpalenie ostrokołów i baszt przy użyciu smoły oraz łuczywa. Ochotnicy, w tym draby polscy i hajducy węgierscy, podejmowali próby podpalenia ścian pod osłoną ognia artyleryjskiego. [więcej]
15 sierpień 1579 Około 15 sierpnia 1579 roku pod zamkiem Sokół rozbiły obóz wojska Iwana IV dowodzone przez Borysa Szeina. Z tej pozycji wojska moskiewskie nękały polskie linie zaopatrzeniowe. W odpowiedzi na te ruchy Stefan Batory wysłał pod zamek około 2 tysięcy zaciężnej jazdy litewskiej pod dowództwem Krzysztofa Radziwiłła. Gdy wojsko litewskie dotarło na miejsce, Szein wyprowadził część swych sił przed wały, próbując wciągnąć przeciwnika pod ogień dział zamkowych. [więcej]
Sierpień 1579 W sierpniu 1579 roku Stefan Batory polecił Konstantemu Ostrogskiemu zorganizować wyprawę zbrojną na Czernihów. [więcej]
20 sierpień 1579 Wojska Stefana Batorego pod Połockiem znalazły się w dramatycznej sytuacji zaopatrzeniowej. Problemy wynikały z wyczerpania lokalnych zasobów, niesprzyjającej pogody oraz działań wrogich załóg, które skutecznie odcinały szlaki komunikacyjne. Brak żywności doprowadził do wzrostu cen, wybuchu chorób i zmuszał żołnierzy do jedzenia padłych koni. [więcej]
28 sierpień 1579 Pod koniec sierpnia 1579 roku pod Połockiem doszło w szeregach armii Stefana Batoregodo narastającego kryzysu, spowodowanego brakiem żywności i brakiem postępów w oblężeniu. Sytuację dodatkowo pogarszały konflikty w naczelnym dowództwie, wynikające z rywalizacji między Mikołajem Mieleckim a hetmanami litewskimi oraz faworyzowania przez króla Węgrów i Bekiesza, co negatywnie wpływało na dyscyplinę żołnierzy. W obliczu tych trudności król zwołał naradę wojenną, na której, mimo głosów większości dowódców opowiadających się za szturmem generalnym, sprzeciwił się takiemu rozwiązaniu.
29 sierpień 1579 29 sierpnia 1579 roku pod Połockiem nadszedł długo wyczekiwany przełom: dzięki śmiałej akcji lwowskiego „kotlarczyka”, który zdołał podłożyć ogień pod narożną wieżę, płomienie ogarnęły znaczną część umocnień. [więcej]
29 sierpień 1579 Na widok pożaru, który pojawił się podczas oblężenia Połocka, Stefan Batory postawił całą armię w stan gotowości i osobiście przeprawił się z wojskami nadwornymi na prawy brzeg Połoty, aby wzmocnić pozycje Litwinów i piechoty. [więcej]
29 sierpień 1579 Stefan Batory wystosował do obrońców Połocka propozycję kapitulacji, obiecując im bezpieczeństwo, możliwość odejścia z dobytkiem oraz szansę na służbę pod królewskim sztandarem, co miało zapewnić takie same przywileje jak obywatelom Wielkiego Księstwa Litewskiego. [więcej]
29 sierpień 1579 Niecierpliwi Węgrzy pragnący łupów ruszyli do samowolnego szturmu zanim ogień całkiem wygasł. Mimo początkowego sukcesu przy pokonaniu zgliszcz, zostali powstrzymani przez nowy rów i wał, zza których Moskale otworzyli silny ogień. [więcej]
29 / 30 sierpień 1579 W nocy z 29 na 30 sierpnia 1579 roku Rosjanie odmówili poddania twierdzy i podjęli próbę naprawy umocnień. [więcej]
30 sierpnia 1579 Koło południa 30 sierpnia 1579 roku Stefan Batory nakazał natychmiastowy wielokierunkowy szturm. [więcej]
30 sierpnia 1579 Sukcesy oblężenia Połocka skłoniły Stefana Batorego do podjęcia ostatniej próby dyplomatycznego zakończenia oblężenia. Król wystosował do obrońców Połocka trzecie już pismo z żądaniem kapitulacji. [więcej]
30 sierpnia 1579 Po południu 30 sierpnia 1579 roku obrońcy Połocka zrozumieli, że dalszy opór jest bezcelowy. Aby uniknąć odpowiedzialności przed Iwanem IV, dowódcy moskiewscy zamknęli się w cerkwi, deklarując chęć stawiania dalszego, choćby symbolicznego oporu. Garnizon, ignorując ich sprzeciw, wysłał do Stefana Batorego posłów. [więcej]
30 sierpnia 1579 30 sierpnia 1579 roku wojska Stefana Batorego pomyślnie zakończyły oblężenie Połocka . [więcej]
31 sierpnia 1579 31 sierpnia 1579 roku zakończono gaszenie pożarów w obrębie Zamku Wysokiego, więc zamiast triumfalnego wjazdu w obozie królewskim odbyło się uroczyste nabożeństwo dziękczynne.
4 września 1579 4 września 1579 roku na wieść o upadku Połocka załoga zamku Turowla wycofała się bez walki. Wojska litewskie przejęły tam działa i zapasy amunicji. [więcej]
7 września 1579 7 września 1579 roku rozpoczął się wymarsz wojsk pod dowództwem hetmana Mikołaja Mieleckiego w kierunku zamku Sokół. Siły liczące 4200 żołnierzy (w tym znaczna część husarii) oraz artyleria zmagały się z fatalnymi warunkami terenowymi; rozmokłe drogi drastycznie ograniczyły tempo marszu. [więcej]
8 września 1579 Stefan Batory miał wiele powodów do zadowolenia zarówno z postawy armii, jak i rezultatów całej kampanii. Przebywając jeszcze w Połocku, a następnie w Wilnie, król hojnie nagrodził żołnierzy, dotrzymując obietnic złożonych przed wyprawą. [więcej]
10 września 1579 10 września 1579 roku rozpoczęło się oblężenie Sokoła. [więcej]
11 września 1579 11 września 1579 roku podczas oblężenia Sokoła Marcin Dobrosołowski ostrzelał twierdzę kulami zapalającymi. Kluczowa okazała się trzecia kula, która – niezauważona przez obrońców – wznieciła pożar jodłowych umocnień. [więcej]
11 września 1579 17 września 1579 roku Stefan Batory, nie czekając na ostateczne zakończenie kampanii, przekazał naczelne dowództwo nad armią hetmanowi Mikołajowi Mieleckiemu i wyruszył do Wilna. [więcej]
4 października 1579 4 października 1579 roku Stefan Batory dokonał uroczystego wjazdu do stolicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, gdzie został powitany łacińską oracją przez legata papieskiego oraz litewskich dostojników. [więcej]
6 października 1579 6 października 1579 roku wojska Stefana Batorego zajęły zamek w Suszy, który po upadku Sokoła pozostał ostatnią i najbardziej wysuniętą na południe placówką Iwana IV w Ziemi Połockiej. [więcej]
23 listopada 1579 23 listopada 1579 roku w Warszawie rozpoczęły się obrady Sejmu, podczas których uchwalono pobór podatkowy w wysokości równej temu z 1578 roku. [więcej]
13 grudnia 1579 13 grudnia 1579 roku Krzysztof Mikołaj Dorohostajski przeprowadził nagły wypad i zaskoczył załogę Nieszczerdy – zamku położonego około 70 kilometrów na północ od Połocka – zdobywając tę twierdzę. [więcej]
Zima 1579 / 80 Gdy zimą 1579/80 Stefan Batory na krótko zawitał do Warszawy, Anna Jagiellonka powitała go z niemaskowanym głębokim smutkiem, który zastąpił dawną energię i próby przypodobania się mężowi. Wykorzystując ten krótki postój króla między wyprawami wojennymi, królowa doprowadziła do szczerej i bolesnej rozmowy. Zamiast walczyć o uczucie, którego już nie było, Anna skupiła się na swoim bezpieczeństwie – wymogła na królu uroczyste oświadczenie, że ten nigdy nie podejmie kroków w celu unieważnienia ich małżeństwa. [więcej]
9 stycznia 1580 9 stycznia 1580 roku w Warszawie zakończyły się obrady sejmu, na którym uchwalono pobór podatku na zaciąg wojsk niezbędny do kontynuowania wojny z Rosją. [więcej]
Styczeń 1580 W styczniu 1580 roku Stefan Batory wyjechał na Litwę, by czynić przygotowania do nowej wyprawy zbrojnej. W tym czasie obrażony pominięciem w nagrodach Mikołaj Mielecki zrezygnował z urzędu hetmańskiego. W tej sytuacji monarcha nie powołał nowego hetmana, a obowiązki te przejął kanclerz koronny Jan Zamoyski. [więcej]
Luty 1580 W lutym 1580 roku Stefan Batory wydał uniwersały w sprawie poboru chłopów do piechoty wybranieckiej.
Kwiecień 1580 W połowie kwietnia 1580 roku w Wilnie Stefan Batory uzyskał zgodę na powołanie pospolitego ruszenia.
Wiosna 1580 Wiosna 1580 roku upłynęła Stefanowi Batoremu pod znakiem intensywnych przygotowań do kolejnego starcia z Moskwą, w ramach których zmobilizowano ponad 58 000 żołnierzy. [więcej]
1580 W 1580 roku Stefan Batory i Iwan Groźny nie mogli dojść do porozumienia w kwestii, kto do kogo i w jakiej kolejności winien wysłać „wielkie poselstwo" w celu wynegocjowania porozumienia pokojowego. [więcej]
14 czerwca 1580 W czerwcu 1580 roku Stefan Batory poinformował Iwana IV, że począwszy od 14 czerwca czekać będzie 5 tygodni na posłów moskiewskich, później wznowi działania wojenne. [więcej]
18 czerwca 1580 18 czerwca 1580 roku w Wilnie wykonano egzekucję litewsko-ruskiego magnata Hrehorego Ościka zamieszanego w spisek na życie Stefana Batorego i kontakty z Rosją. Ponieważ oskarżony był powiązany więzami krwi z Jagiellonami i Radziwiłłami, a w sprawę wmieszany był również podwładny Jana Zamoyskiego pisarz kancelarii koronnej Dymidecki, król powołał sąd doraźny, który szybko skazał winnych na śmierć. Ekspresowo przeprowadzone śledztwo i natychmiastowe wykonanie wyroku wywołały nieliczne głosy krytyki. [więcej]
Lipiec 1580 W lipcu 1580 roku Stefan Batory skoncentrował wojsko w Czaśnikach nad Ułą. [więcej]
Lipiec 1580 W połowie lipca 1580 roku Stefan Batory przybył do Czaśnik, gdzie odbył się pierwszy kilkudniowy przegląd zgromadzonych sił. Największe wrażenie na obserwatorach wywarła sześciotysięczna dywizja Jana Zamoyskiego, której żołnierze wystąpili w czarnych strojach na znak żałoby po niedawno zmarłej żonie kanclerza.
18 lipca 1580 18 lipca 1580 roku Stefan Batory zwołał naradę w Szczydutach pod Czaśnikami, na której wybrano bezpieczniejszą trasę pochodu na Wielkie Łuki.
21–28 lipca 1580 21–28 lipca 1580 roku wojska polsko-litewskie przeszły z Czaśnik do Witebska.
6 / 7 sierpnia 1580 roku W nocy z 6 na 7 sierpnia 1580 roku wojska dowodzone przez Jana Zamoyskiego zdobyły Wieliż.
Sierpień 1580 W sierpniu 1580 roku w obozie, gdzie przebywał Stefan Batory, stawili się posłowie Iwana IV książę Iwan Sicki-Jarosławski i Roman Piwow. Rosjanie zaproponowali zrzeczenie się przez cara praw do Połocka, Kurlandii oraz 24 twierdz w Inflantach. Apetyty Batorego były jednak znacznie większe. [więcej]
5 września 1580 5 września 1580 roku wojska Stefana Batorego zdobyły Wielkie Łuki. [więcej]
12 maja 1581 12 maja 1581 roku w Wilnie Stefan Batory wydał dokument fundacyjny powołujący do życia Większe Kolegium Jezuickie w Klużu (Academia Claudiopolitana Societatis Jesu).
Sierpień 1581 W sierpniu 1581 roku w Wilnie Stefan Batory spotkał się z wysłannikiem papieża Grzegorza XIII. [więcej]
24 sierpnia 1581 24 sierpnia 1581 roku Stefan Batory rozpoczął oblężenie Pskowa. [więcej]
Październik 1581 W październiku 1581 roku pod Pskowem pojawił się papieski legat Antonio Possevino, który przywiózł pokojowe propozycje Iwana IV. [więcej]
Styczeń 1582 W styczniu 1582 roku mało brakło, aby doszło do zerwania negocjacji. Spór powstał w kwestii tytulatury obydwu władców. Kolejnym powodem chęci odstąpienia od stołu rokowań stał się zamiar Rosjan włączenia do tekstu traktatu stwierdzenia o ustąpieniu Stefanowi Batoremu przez cara Inflant i Kurlandii. Wówczas papieski wysłannik Antonio Possevino zdenerwował się, wyrwał dokument z rąk posłów moskiewskich, wyrzucił go za drzwi, a księcia Dymitra Jeleckiego chwycił za kołnierz i przewrócił na ziemię, obrywając mu przy tym kilka guzików. Na koniec dodał:

- Wynoście się stąd! Nie chcę z wami więcej rozmawiać! [więcej]
15 stycznia 1582 15 stycznia 1582 roku W Jamie Zapolskim podpisano dziesięcioletni rozejm kończący wojnę. Rzeczpospolita odzyskała Inflanty i Połock. [więcej]
Maj / czerwiec 1582 Na przełomie maja i czerwca 1582 roku doszło do tatarskiego najazdu na ziemie Rzeczypospolitej, będącego odwetem za udzielenie przez Kozaków schronienia zbiegłym braciom chana. Napastnicy zostali jednak skutecznie odparci przez oddziały wojewody Konstantego Ostrogskiego i starosty czerkaskiego Michała Wiśniowieckiego. [więcej]
Lato 1582 Latem 1582 roku w Moskwie pojawił się wysłannik Stefana Batorego książę Zbaraski, aby odebrać zaprzysiężenie traktatu rozejmowego. Poseł zażądał od Iwana IV również przyrzeczenia powstrzymania się od walk o Estonię. [więcej]
Grudzień 1582 Z końcem roku 1582 roku posłowie chana przybyli do Warszawy, oskarżając Kozaków o napad i ograbienie Tatarów wracających z Moskwy z daniną. Rzeczpospolita oficjalnie odrzuciła te oskarżenia, dystansując się od działań kozackich, jednak w obliczu groźby inwazji hetman Jan Zamoyski wraz z wojewodą Konstantym Ostrogskim podjęli zdecydowane przygotowania militarne, których demonstracja skłoniła ordę do wycofania się. [więcej]
Marzec 1583 Na początku marca 1583 roku, po wykryciu przez Jana Zamoyskiego aktywności ordy w okolicach Bracławia, doszło do konfrontacji z najeźdźcami. Oddziały Konstantego Ostrogskiego podjęły zdecydowane działania i skutecznie odparły tatarskie czambuły, zmuszając je do wycofania się bez wyrządzenia większych szkód na Kresach. [więcej]
1583 W 1583 roku Samuel Zborowski wspomagał organizację wyprawy kozackiej, która pod pretekstem wspierania pretendenta do tronu mołdawskiego, Manujły, wyszła przez stepy na południe. Po sforsowaniu Dniestru Kozacy podeszli pod turecką Tehinię (Bendery). Choć nie udało im się zdobyć tamtejszego zamku, zniszczyli miasto, dokonali grabieży, co postawiło Rzeczpospolitą w niezwykle trudnym położeniu dyplomatycznym wobec Porty Osmańskiej. [więcej]
Jesień 1583 Atak na Tehinię (Bendery) doprowadził do kryzysu w relacjach z Turcją. Murad III rozwścieczony naruszeniem swojego terytorium zażądał od Rzeczypospolitej odszkodowań i ukarania sprawców. Stefan Batory, chcąc uniknąć wojny z Imperium Osmańskim, zdecydował się na zwrot zagrabionych dział. Oprócz tego zarządził śledztwo, a w ramach prób ujarzmienia Kozaków zwerbował 600 z nich do służby w wojsku polskim. Dla lepszej kontroli oddział ten przeniesiono z dala od Zaporoża – na Podole – gdzie stacjonował pod okiem wojsk kwarcianych. [więcej]
Lato 1584 Od lata 1584 roku Kozacy zaporoscy zintensyfikowali ataki na Chanat Krymski. Dowodem na rosnącą niezależność i lekceważenie władzy królewskiej było uwięzienie i utopienie szlachcica Głębockiego, wysłanego przez Stefana Batorego w misji odzyskania zagrabionego mienia. [więcej]
Październik 1584 W październiku 1584 roku Kozacy zdobyli i spalili miasto Oczaków, choć sam zamek zdołał się obronić. [więcej]
Luty 1585 W lutym 1585 roku w Warszawie Stefan Batory zatwierdził utworzony przez Konstantego Ostrogskiego stały fundusz, który miał wspierać istnienie Akademii w Ostrogu. [więcej]
1585 W 1585 roku porucznik kozacki Jan Oryszowski przeprowadził dwie wyprawy na Półwysep Krymski. Dzięki efektowi zaskoczenia Kozacy zadawali duże straty przeciwnikowi, ponosząc przy tym znikome własne. [więcej]
Wiosna 1586 Rok 1586 przyniósł intensyfikację walk między Kozakami a Chanatem Krymskim. Na przełomie marca i kwietnia chan Islam II Girej podjął próbę zlikwidowania Siczy na wyspie Tomakówce. W maju niewielki oddział tatarski przebył wpław Dniepr i wkroczył na Zaporoże. Jesienią Kozacy przeprowadzili desant morski na Białogród. Pod koniec roku Kozacy dokonali nocnego szturmu na Oczaków. [więcej]
Wiosna 1586 Wiosną 1586 roku w Grodnie Stefan Batory gościł Henryka XI Legnickiego. Król zabrał nawet księcia na polowanie i wyznaczył mu zawrotną pensję 300 złotych tygodniowo. [więcej]

Szukaj:

Zapisz się na bezpłatny newsletter:

Poprzednik:

Anna Jagiellonka

Żony i potomstwo:

Żoną Stefana Batorego została 1 maja 1576 roku Anna Jagiellonka. Para nie doczekała się potomstwa.

Następca:

Zygmunt III Waza

Copyright © 2006-2026 www.zamki.name. Wszystkie prawa zastrzeżone.

1062

Nasz serwis, podobnie jak inne warownie w sieci, używa ciasteczek w celach statystycznych oraz aby serwować Ci reklamy (Google AdSense) dopasowane do Twoich zainteresowań. Dzięki temu możemy dbać o renowację naszych treści. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Akceptuję. Nie pokazuj więcej